Dankzij SARS-CoV-2 worden we allemaal onderwezen in wat virussen zijn en hoe we daar mee om kunnen gaan. Dit is wat ik er van geleerd denk te hebben.

Virologie

Een virus is een RNA vorm die zichzelf niet kan repliceren maar daarvoor het DNA van een gastheer cell gebruikt. Het virus dringt (via chemische haken) daarvoor een gastheer cell binnen en zet dan het DNA aan om meerdere kopien van het virus te maken. Wanneer deze nieuwe virussen uit de cell komen dringen ze andere cellen binnen om daar het process te herhalen. Een deel van deze nieuwe virussen kan daarbij van gastheer wisselen.

Omdat de cellen van de gastheer die door het virus gebruikt worden niet langer nuttig zijn voor de gastheer, zal de gastheer proberen het virus tegen te werkenen en te vernietigen. Het meest effectieve en enige uiteindelijke oplossing is het maken van antilichamen. De gastheer heeft enige tijd nodig voor antilichamen in voldoende hoeveelheden beschikbaar zijn. Bovendien leert de gastheer deze antilichamen te maken zodat het later -wanneer het opnieuw met het virus in aanraking komt- onmiddellijk met de productie van antilichamen kan beginnen. Zo wordt immuniteit tegen het virus bereikt.

Deze immuniteit is niet voor eeuwig, maar wel goed voor enkele jaren. Komt een gastheer na deze periode opnieuw met het virus in aanraking, dan moet het opnieuw leren om de antilichamen te maken.

Wanneer een virus gemakkelijk van gastheer kan wisselen noemen we dit sterk besmettelijk. Er is een factor genaamd R0 die aangeeft hoeveel andere gastheren door 1 gastheer -gemiddeld- worden aangestoken. Voor de normale griep (een influenza virus) is de R0 ongeveer 1,2 tot 1,5. Voor het SARS-CoV-2 virus kan deze hoger zijn dan 2,7.

De R0 is geen statisch getal, het hangt af van vele factoren en zal zich veranderen al naar gelang de bevolking weerstand (antilichamen) opbouwt. Een virus epidemie begint met een hoge R0 en na gelang er meer weerstand opgebouwd wordt neemt de R0 af tot minder dan 1 en daarmee verdwijnt het virus.

We kunnen berekenen hoeveel mensen antilichamen moeten hebben voor een virus zich niet langer sneller kan verspreiden dan hij door de gastheer wordt bestreden. Bijvoorbeeld wanneer de R0 begint met 2 wanneer er niemand antilichamen heeft, dan zal de R0 dalen tot 1 wanneer de helft van de gastheren antilichamen hebben. Voor de meeste virussen zal ergens tussen de 60% en 80% van de gastheren antilichamen moeten hebben voor ze zich niet langer kunnen uitbreiden en zullen verdwijnen.

Het volgende is essentieel: Een virus zal pas dan verdwijnen, en alleen dan, wanneer het niet tijdig een nieuwe gastheer kan vinden.

Zonder immunisatie van voldoende potentiële gastheren verdwijnt een virus niet.

Wel, er is één mogelijke uitzondering: Wanneer een nieuw virus ontstaat, en we snel genoeg ALLE besmette mensen isoleren, dan zal het virus ook uitsterven.

Voor een virus dat zich via de ademwegen verspreid is dit echter praktisch onmogelijk, en bij mijn weten nog nooit gelukt.

Toch is het minder erg dan we zouden vermoeden, want een virus muteert vrij gemakkelijk. Ik heb sterk de indruk gekregen dat de meeste virussen zichzelf stoppen door deze mutaties. Een virus dat muteert om nog besmettelijker te zijn -vaak door minder ziektebeeld te veroorzaken- zal zich ongemerkt onder meer gastheren kunnen verspreiden. Een gastheer maakt antilichamen aan, en deze geven niet alleen immunisatie tegen het minder schadelijke virus, maar heel vaak ook tegen het oorspronkelijke gevaarlijkere virus.

Een viraal veroorzaakte ziekte neigt er toe om zichzelf uit te doven nog voordat het oorspronkelijke virus zijn theoretisch maximale uitbreiding bereikt.

Reactie

Er zijn drie reacties mogelijk op een virale epidemie:

Niets doen

Het virus breidt zich uit tot voldoende gastheren immuniteit hebben ontwikkelt. Dan verdwijnt het.

Opsporen en isoleren

Wanneer er maar weinige besmettingen zijn, kan men proberen alle bekende gevallen te achterhalen middels contact analyse en het testen van alle mogelijke gastheren.

Dit is uiterst moeilijk, maar kan werken wanneer het virus zich maar langzaam verspreidt en/of een zeer korte incubatie tijd heeft. Voor een zich snel verspreidend virus en/of een virus met lange incubatie tijd is dit onmogelijk.

Algemene isolatie

Wanneer contact analyse niet meer mogelijk is, kan men in de verleiding komen om dan maar iedereen van elkaar te scheiden om zo te verhinderen dat gastheren elkaar aansteken. Men probeert om dan de R0 te verlagen door isolatie. Dit werkt, er zullen minder gastheren door het virus aangestoken worden. Maar het is waarschijnlijk geen uiteindelijke oplossing. Het probleem is dat isolatie de economie zwaar beschadigd. Wanneer dit te lang duurt dan zal de economische schade door isolatie de potentieel economische schade van het virus overtreffen. Dit voert er toe dat men altijd zal proberen om de economie zo snel mogelijk weer vrij te laten door het opheffen van maatregelen. Maar wanneer maatregelen opgeheven worden voor het virus compleet uitgedoofd is (wereldwijd!), dan zal het virus opnieuw opleven en alsnog zijn maximale uitbreiding bereiken.