Sociaal wezen

In discussies horen we soms dat de mens een “sociaal wezen” is. En daar blijft het dan bij. Vaak wordt dit als argument gebruikt wanneer er in een discussie een noodzaak bestaat om de tegenstanders van samenwerking te overtuigen. Behalve dat dit soort discussies vaak onproductief zijn, wordt niet stilgestaan bij de vraag hoe dit “sociaal” tot uiting komt.

Het woord sociaal wordt bijna altijd als een positief gezien. Sociaal is elkaar helpen toch?

Wel, ja en nee.

De mens is van oorsprong inderdaad een sociaal wezen, maar de structuur van het sociaal zijn is hiërarchisch. Dat wil zeggen, de één geeft het bevel (of het voorbeeld) en de ander volgt.

Dit lijkt op het meester/slaaf principe, maar hoeft het niet zo extreem te zijn. Hiërarchieën treden overal automatisch op wanneer meerdere mensen samen een doel nastreven. Dat kan helpen bij een verhuizing zijn, een moestuin vereniging, de productie van een supertanker of een leger.

Leider/volger wordt vaak als negatief gepresenteerd. Maar dat is onjuist. In een menselijke hiërarchie profiteren beide. Zowel de leidinggevende als ook de volger. Geen van beide zou in staat zijn het beoogde resultaat in hun eentje te halen. Of ten minste niet zo snel.

Een hiërarchie maakt het zelfs mogelijk dat mensen samenwerken die elkaar niet eens persoonlijk kennen. En wellicht elkaar ook nooit ontmoeten. Zolang beide maar in dezelfde hiërarchie werken en hun beider bijdragen door de leidinggevenden op een hoger niveau gecoördineerd worden.

Optimale oplossing

Het hiërarchisch principe is zo nuttig dat het al ontstond voordat de mensen op het toneel van de evolutie verschenen. Zonder dit principe zouden wezens altijd onderling blijven vechten tot er maar 1 over is (in een bepaald gebied).

Vanuit een fysiek oogpunt gezien is een hiërarchie de meest efficiente oplossing. Het verspilt de minste energie.

Wanneer een groep dieren chaotisch vecht om de eerste rechten tot voedsel dan bestaat er groot gevaar op letsel. Zelfs voor de sterksten. Keer op keer op keer. Wanneer er een hiërarchie is dan wordt het voedsel verdeelt volgens een schema waarbij de beste/sterkste dieren het meeste voedsel krijgen. In tijden van schaarste sterven de zwaksten. Voor het voorbestaan van de soort is een hiërarchie veel efficiënter dan chaos of gelijkberechtiging.

Heel oud

De hiërarchie is waarschijnlijk één van de eerste sociale structuren die ontstaan is in de evolutie. Deze is zo oud dat we deze hiërarchische oriëntatie delen met zo’n beetje alle dieren. Ook de meest primitieve. Ik ga er van uit dat dit ouder is dan the archetypes.

Wanneer we het over de mens als sociaal wezen hebben, dan hebben we het over een dominantie hiërarchie. Diep verstopt in het onderbewuste.

PS: Ik maak wel verschil tussen archetypes en dominantie hiërarchie. Ook al is de hiërarchie in sommige archetypes wel aanwezig.