Als je geïnteresseerd bent in de geschiedenis van de mensheid dan is het boek “Who We Are And Where We Came From” geen verkeerde keuze. Het behandelt vroege mensenstromen en analyseert de samenstelling en/of herkomst van de verschillende bevolkingsgroepen op aarde.

De methode waarmee dit gebeurt is via vergelijking van het DNA van oude skeletten op verschillende locaties en uit verschillende tijdvakken. Ons DNA loopt bij het doorgeven aan nieuwe generaties mutaties op. Deze mutaties worden net als de rest gewoon van generatie naar generatie doorgegeven. De vroegste mutaties zullen bij alle mensen voorkomen, maar wanneer groepen mensen zich afsplitsen en wegtrekken zullen nieuwe mutaties alleen voorkomen bij de afstammelingen van deze groepen. Dit proces herhaalt zich keer op keer, en is ook vandaag de dag nog actief.

Wanneer we bovendien aannemen dat het aantal mutaties per tijdseenheid contant is is het zelfs mogelijk om een soort tijdas te maken voor de verplaatsingen. Het resultaat is dat we een vrij nauwkeurig beeld kunnen vormen van wie waar wanneer geleefd heeft en hoe men zich over de aarde verspreidt heeft.

Het boek geeft voor alle continenten aan hoe de bevolking zich verspreid heeft, ik beperk me hier tot de enkel de Europese, en alleen die die maatgevend bijgedragen hebben tot de huidige europeanen.

Het evenement waarmee ik begin zijn de fossile overblijfselen van Homo van ca 1.8 miljoen jaar geleden. Dit zijn de eerste overblijfselen buiten Afrika. Waarschijnlijk de eerste golf van mensen die zich uit de kraamkamer Afrika wegtrokken. Tussen 550.000 en 770.000 jaar geleden splitsten zich hiervan de Neanderthalers af.

Terug in Afrika vinden we dan 300.000 - 330.000 jaar geleden de eerste overblijfselen van mensen die anatomisch net als wij zijn. Ca 320.000 jaar geleden moet er daar een ‘oer’ mens zijn geweest waar alle huidige mensen van afstammen. Dit is de meest recente vondst van een persoon die DNA heeft dat ook nu nog in alle levende mensen aanwezig is. Ook een deel van deze mensen trokken uit Afrika weg en verbreidde zich over europa en Azië. We hebben het dan over jager-verzamelaars die zich -in europa- ook met de Neanderthalers kruisden. Dwz dat de moderne mensen ook nog een deel Neanderthal DNA in zich draagt. Al is dit niet veel, ca 2%.

Wel is het opmerkelijk dat dit Neanderthal DNA niet bij alle mensen aanwezig is, kennelijk is dit niet terug naar Afrika gegaan, zodat de hedendaagse sub-sahara Afrikanen in het geheel geen Neanderthal DNA bezitten. Ca 39.000 geleden stierven de Neanderthalers uit.

Na de ijstijd ca 19.000 geleden werd europa opnieuw bevolkt vanuit het Iberisch schiereiland (Spanje/Portugal). Ook dit waren jager-verzamelaars. 14.000 jaar geleden volgt een nieuwe migratie vanuit het midden oosten naar europa. Deze vermengen zich met de aanwezige bewoners. 9.000 jaar geleden begint de vervanging van de jager verzamelaars door een nieuwe migratie vanuit het midden oosten door stammen die landbouw toepasten, ca 6.000 jaar geleden waren dan de jager verzamelaars grotendeels verdwenen (deze hebben zich niet of nauwelijks vermengd met de landbouwers).

Tot zover is de geschiedenis, wel … interresant. Maar van 4900 tot 4300 jaar geleden voltrekt zich iets belangrijks.

Terwijl in Europa de verschillende migratie golven elkaar afwisselden heeft zich op de steppes van Rusland een nieuw volk ontwikkelt, de Yamnaya. Zij domesticeren verschillende dieren waaronder het paard en gebruiken wagens voor transport. Het wiel was uitgevonden! Dit steppen volk was zeer succesvol en breide zich vervolgens uit over Europa, de Kaukasus en India. Dit geeft aanleiding tot het begrip “Indo-Europees” dat nu nog wel gebruikt wordt om aan te geven dat deze volken alle met elkaar in verband staan. Dit vinden we terug in o.a. de taal die grote overeenkomsten vertoont qua structuur en herkomst van woorden.

De Yamnaya vervangen het grootste deel van de aanwezige Europeers en kunnen we zien als de belangrijkste bijdrage aan ons huidig DNA. Er is later (3500 jaar geleden) nog wel een kleine migratie vanuit Anatolië, maar die invloed is klein en beperkt zich tot Griekenland.

Hoewel Europa een komen en gaan van vele verschillende stammen geweest is, zij de hedendaagse Europeanen genetisch gezien vooral afkomstig van de Russische steppes. We bezitten nog wel een klein beetje Neanderthal DNA (2%) en een kleine rest jager verzamelaars (5%) en natuurlijk ook nog iets van de vroege landbouwers, maar dat percentage ken ik niet, er wordt alleen van gezegd dat het klein is.

Al met al een interresant boek. Wat me behalve de Yamnaya nog bijgebleven is dat evolutie veel sneller gaat dan ik tot noch toe gedacht had. Enkele duizenden jaren is kennelijk genoeg om relatief grote verschillen te ontwikkelen.

Mits men zich voor dit soort zaken interesseert is dit boek zeker aan te raden. Wel is het zo dat de schrijver zich terdege bewust is van de emotionele, en tegenwoordig zelfs politieke snaar die het boek raakt. Dit uit zich in soms moraliserende bewoording en het omslachtig uitdrukken van sommige concepten. Maar daar lees ik dan wel overheen…