Op zoek naar verklaringen voor de toestand van de samenleving ben ik me o.a. gaan verdiepen in filosofie. Een van de begrippen die dan opduiken is het woord “meme”.

Het woord meme is voor het eerst gebruikt door Richard Dawkins in het boek “The Selfish Gene” in 1976. Je hebt er waarschijnlijk al van gehoord.

Een meme is mogelijk nog het best te vertalen met “idee”. Maar die vertaling vind ik niet geheel juist. Een ‘meme’ doet meer dan een idee: een meme verspreid zich van persoon naar persoon en kan daarbij muteren of vergezeld gaan van nieuwe memen.

In zekere zin is een meme vergelijkbaar met een bacterie: het verspreid zich in de daartoe geëigende voedingsbodem waarbij het kan muteren en zich aanpassen aan die voedingsbodem. Natuurlijk met dat verschil dat de voedingsbodem hier gevormd wordt door het menselijk brein!

Net als bacteriën kunnen memen goedaardig en kwaadaardig zijn. Maar in tegenstelling tot bacteriën kunnen de nuttige effecten en de schadelijke effecten optreden bij verschillende personen. I.e. de ene persoon kan profiteren van een meme terwijl een adere persoon er nadeel van ondervind. Denk bijvoorbeeld aan het geven aan goede doelen.

Dit is ook gelijk de brug met de samenleving. De cultuur van een samenleving is eigenlijk een verzameling memen. Oftewel een meme-complex. Een meme-complex is een groot aantal samenwerkende memen.

Een meme is nuttig voor een persoon wanneer het de persoonlijke omstandigheden verbeterd. Een meme is nuttig voor de samenleving indien het het voortbestaan van de samenleving ten goede komt. Maar daarbij hoeft een meme niet vor iedere persoon binnen die samenleving nuttig te zijn. Enkel het netto effect telt. (Het spreekt voor zich dat ik hierbij het thema moraal buiten beschouwing laat)

De vorm waarin we in de samenleving met elkaar omgaan -de cultuur- veranderd voortdurend. De memen veranderen en/of worden vervangen. Culturen staan met elkaar in concurrentie, de betere cultuur “verslaat” de zwakkere cultuur en vervangt of veranderd deze. Dat kan zowel middels oorlog maar ook op vreedzame wijze.