Het is vrij lastig een goede definitie te bedenken voor het woord ‘archetype’. Ik heb het maar op wikipedia opgezocht:

Het is slechts een soort blauwdruk uit het collectief onderbewuste, die al naar gelang tijd, plaats en cultuur verschillend wordt ingevuld, en toch steeds herkenbaar blijft.

Wel, dat helpt wellicht ook niet echt verder… maar het is een uitgangspunt.

Ik zou een archetype zien als een collectie van gedrag patronen die samen een ideaal voorstelling geven aan een persoonlijkheid.

Sommige archetypes zijn zo bekend dat we ze namen hebben gegeven, bijvoorbeeld Held, Leider, Moeder etc.

Archetypes lijken zich te verschuilen in het onderbewuste, en -dit is essentieel!- lijken bij iedereen al bij de geboorte aanwezig te zijn. We leren dus niet wat archetypes zijn, we weten al vanaf de geboorte welke archetypes er zijn. Natuurlijk onbewust.

Archetypes zijn ontstaan door de eeuwen heen. Ze hebben zich gevormd in de eerste complexe levensvormen en zijn overgedragen, gemodificeerd en uitgebreid bij iedere nieuwe levensvorm. Al voordat er mensen waren, en voordat de neocortex bestond.

Archetypes zijn ouder dan de mensheid.

Voor mij betekend dit dat ons basis gedrag onafhankelijk is van wat we graag vrije wil noemen. Zeker we kunnen het basis gedrag beïnvloeden. En daar komt vrije wil wel om de hoek kijken. Maar het gedrag type, de archetype, is vast. Omdat ik visueel ben aangelegd zie ik dit als een hond aan de lijn. De hond kan binnen de cirkel -vastgelegd door de lijn- vrij rondlopen en doen wat hij wil.

Wel denk ik dat we meer vrijheden hebben dan dat, zo kunnen we het archetype kiezen. Om binnen de hondenlijn metafoor te blijven: we kunnen het ankerpunt van de lijn veranderen. Wel vraag ik me af of we dit bewust kunnen doen of dat er een meta niveau bestaat die dat voor ons doet. I.e. wanneer onze omstandigheden veranderen schakelen we -wellicht automatisch- over naar een ander archetype. Ik verwacht dat we dit ten minste deels bewust kunnen doen, al dan niet door deel te nemen aan gebeurtenissen die zo’n wijziging veroorzaken. (Denk bijvoorbeeld aan de gedrag verandering van voetbal fans wanneer ze in een stadium zitten)

Archetypes lijken me vooralsnog een sleutel concept om het menselijk gedrag te kunnen begrijpen. En ook om onszelf te kunnen begrijpen.