Wat je zegt ben je zelf… wie heeft deze zin niet gebruikt in zijn jeugd? Als je 50+ bent dan ken je deze spreuk zeker wel. Ik weet niet of de jongeren hem nog kennen en gebruiken.

De spreuk wordt gebruikt wanneer iemand beledigd wordt om de belediging terug te kaatsen naar de spreker. Maar het voelde wel altijd nogal lam aan. Beter was het om met een gevattere opmerking terug te kaatsen…

Toch herbergt die spreuk veel waarheid. Projectie is namelijk iets dat nogal veel voorkomt. Projectie is het veronderstellen van motivaties of daden die je zelf hebt (gedaan) maar dan bij iemand anders.

Dit is op zich niet zo vreemd. Kennelijk gaan vele mensen er -onbewust- van uit dat andere mensen net zo zijn als zij zelf. Inclusief de motivaties. Dit voert er dan ook toe dat we aannemen dat gevoelens die we ondervinden ook aanwezig zijn bij anderen. Zo zal een moeder die het koud heeft, ook haar kinderen warm instoppen. Er zit dus wel een nuttige functie aan.

Maar ook daden of gedachten die we hebben projecteren we vaak op anderen. Wanneer iemand er op uit is om iemand anders schade toe te brengen zal deze vaak denken dat die andere persoon hem in het vizier heeft. Of een meer recent voorbeeld, wanneer iemand racistisch is dan zal hij er sneller toe overgaan om iemand anders van rasisme te beschuldigen. De grootste rasist is vaak diegene die het eerst naar deze beschuldiging grijpt.

Dit betekend ook dat wanneer we weten dat projectie bestaat we hieruit -voorzichtige- conclusies kunnen trekken. Noemt iemand ons een leugenaar, en we weten dat dit niet het geval is, dan kunnen we beter voorzichtig zijn met de uitspraken van die persoon. De kans dat hij een leugenaar is namelijk zojuist van klein naar redelijk gegaan.

Bedenk dat wanneer we uitgescholden worden de spreker zichzelf van deze dingen verdenkt, maar op zijn minst zou hij deze beschuldigingen zeer ernstig nemen. Hij gebruikt immers die beschuldiging die hem persoonlijk zeer zwaar zouden treffen!

Het projectie effect heeft daarmee een zeer nuttige functie. Het leert ons veel over de andere! Ik durf zelfs te stellen dat dit effect ons meer inzicht geeft in die andere persoon dan welke andere methode ook.

We kunnen dit effect versterken door open antwoorden te geven en antwoorden die op meerdere manieren geduid kunnen worden. De andere persoon zal bijna altijd een interpretatie maken naar dat wat hij wilde horen.

Ook betekent dit dat we zelf maar beter weinig zeggen wanneer we onszelf niet bloot willen geven. En al helemaal niet emotioneel moeten reageren, ook niet op beledigingen. Bedenkt altijd dat de beledigende persoon zojuist heel veel informatie over zichzelf heeft gegeven.

De stoic gebruikt dit om zichzelf als toeschouwer te zien in intermenselijke relaties. Zo houdt hij zijn eigen emoties onder controle zonder dat dit moeite kost. Een echte stoic dus…