Het viel me op dat ik met de vorige post een volledige cirkel heb gemaakt. Ik kwam in de vorige post tot de conclusie dat de samenleving een objectief moreel systeem nodig heeft. Een subjectief moreel systeem zal altijd gekleurd worden door onbewuste wensen en zo een asymmetrisch effect hebben ten voordele van onszelf.

Dit is dezelfde conclusie als ik iets meer dan een jaar geleden ook bereikte met de bespreking van het postmodernisme. Toen kwam ik tot de conclusie dat we een ‘peg’ of anker nodig hebben om niet in extreem individualisme of extreem collectivisme te vervallen.

Ik heb er dus een jaar over gedaan om dit via verschillende zijsprongen te bereiken. Eigenlijk opmerkelijk. Het kwam voor mij als een verrassing, er was geen opzet in het spel.

Wel is het voor mij een signaal om dit thema dan nu ook af te sluiten. De samenvatting/conclusie is deze:

  1. Voor een stabiele cultuur is het nodig om een objectief moreel systeem te kiezen.

  2. Een objectief moreel systeem kan niet statisch zijn, maar moet bijgesteld worden wanneer nieuwe ontdekkingen (een deel van) het oude systeem ongeldig maken.

Het vergelijk met de wetenschap dringt zich op. Het perfecte morele systeem zal mogelijk nooit bereikt worden. Maar wanneer we bereidt zijn om het systeem aan te passen aan nieuwere inzichten dan staat dit de lange termijn stabiliteit van de cultuur niet in de weg.