In deel 1 hebben we het idee dat we ooit objectief kunnen zijn vaarwel gezegd, en onze individualiteit verwelkomt.

In deel 2 hebben we het spanningsveld opgetekend waarin ons dagelijks leven plaatsvind: het mannelijk en vrouwelijk imperatief.

In deel 3 hebben we bekeken hoe we de objectieve realiteit kunnen benaderen.

In deel 4 hebben we bekeken hoe de dynamiek tussen het vrouwelijk en mannelijk imperatief voor een golfbeweging in de samenleving zorgt.

In deel 6 was de rol van religie aan de beurt.

In dit (voorlopig) laatste deel is het nog speculatiever dan in de vorige delen. Ik probeer hier de vraag “waarom in het westen?” te bekijken, maar geef toe dat dit … wel … ja wat eigenlijk? … ‘speculatief’ is eigenlijk niet het juiste woord. Laat ik het gewoon een soort ‘brainstorm’ noemen. Associatief denken en schrijven. Verwacht geen conclusie, logische opbouw of iets dergelijks, als het tot nadenken aanzet is al gewonnen… en als je je eigen ideeën met me zou willen delen, graag: rien at overbeterleven punt nl.

Als we kijken naar de wereld zoals die nu is, en hoe deze zo ver gekomen is, dan valt op dat het vooral ‘het westen’ is dat hierin een leidende rol heeft gespeeld. Zonder de ontwikkelingen in Griekenland (klassieke filosofie), Italie (Romeinen, Religie), Frankrijk (filosofie), Engeland en Duitsland (wetenschap en filosofie) zou de wereld zonder twijfel niet zijn waar deze nu is.

Sommige beschavingen die zijn opgekomen en ondergegaan hebben slechts archeologische sporen achtergelaten. Andere zoals in China en India hebben tot ‘stabile’ samenlevingen gevoerd die slechts zeer langzaam of helemaal niet verder evolueerden.

Maar in het westen lag dit anders. Vanuit een flinke achterstand komend (op China en India) heeft het westen zich in een rasend tempo ontwikkeld en zijn culturele en technologische sporen over de hele wereld achtergelaten.

Waarom?

Welke factoren waren hier verantwoordelijk voor?

De hoofdfactor is -denk ik- toeval. Wanneer we achteraf een oorzaak proberen te vinden moeten we niet vergeten dat de ontwikkeling al gebeurt is. Zelfs de vraag ‘waarom wij’ kan een gevolg zijn van de omstandigheden die men probeert te achterhalen. Anders gezegd, zonder die toevallige omstandigheden zou de vraag niet ontstaan zijn. De slang die in zijn eigen staart bijt en zich afvraagt waarom hij pijn voelt…

Bevolkingsdichtheid is een belangrijke factor in het ontwikkelen van technologie en het creëren van een adel die zelf niet hoeft te werken en zich kan bezighouden met filosofie. Dit was misschien in het gebied rond de middellandse zee het eerst het geval.

In die tijd bestonden de noordelijke stammen in europa al, maar het is mij niet bekend hoe ontwikkeld die waren. Ik weet dat er wel dorpen bestonden en er in totaliteit vermoedelijk tientallen miljoenen personen leefden ten noorden van de alpen. Veel is er echter niet over bekend. Het bestaan was vermoedelijk hard, want de Romeinen waren ‘bang’ voor de barbaren en hun ‘woeste’ krijgers. Een hard bestaan stimuleert het gemiddelde IQ en -belangrijker nog- zorgt er voor dat de mensen sterk K-select worden. I.e. men leert te investeren in de toekomst in plaats van alles te verbrassen in het nu.

Het klimaat ten noorden van de Alpen was (werd?) echter mild genoeg om een relatief hoge bevolkingsdichtheid toe te laten bij een toenemende technologische ontwikkeling. De Romeinen introduceerden in deze omgeving technologie en organisatie. Deze beide samen zouden voor een sterke bevolkingsgroei hebben kunnen zorgen. Het werd zodoende mogelijk om een adelstand te introduceren die vervolgens de klassieke filosofie konden oppakken en tot de verlichting konden doorontwikkelen. (PS: In noem dit adel, maar het is representatief voor een laag in de bevolking die niet hoeft te werken: adel, gegoede middelstand, monniken etc)

Voordat dit mogelijk werd, was er nog een andere ingredient nodig: individualisme. Het individualisme dat mensen laat realiseren dat iedereen ‘gelijke rechten en plichten’ heeft. We nemen dit in het westen als vanzelfsprekend, maar het is een vrij uniek standpunt. Ik vermoed dat deze instelling vooral gedreven werd door de religie: ‘iedereen is gelijk voor god’. Deze instelling vinden we vooral in de christelijke religie. Zonder de individualisatie vanuit de christelijk religie zou de samenleving mogelijk verstart zijn.

De introductie van ‘voor god is iedereen gelijk’ paste erg goed samen met de trend van K-selectie die so wie so al aanwezig was. Voor mij culmineert dit in de franse revolutie “vrijheid, gelijkheid, broederschap”.

Een ander minstens zo belangrijke uitkomst van zien we in de Engelse situatie die er toe leide dat ‘voor god is iedereen gelijk’ zijn weerslag vond in ‘voor de wet is iedereen gelijk’. Inclusief de heersers. Voordat de Engelsen tot dit inzicht kwamen stonden de heersers boven de wet. Zij maakten de wet, maar hoefden zich hier niet zelf aan te houden.

De Franse en Engelse legale systemen samen resulteerden in het “regeren bij de wet”, waarbij de wet voor iedereen gelijk was. (Dit is maar 1 zinnetje, maar bedenk: niet langer was een persoon de heerser, maar een boek met text!) Gecombineerd met de verlichting komen we zo uit bij de democratieën die in het westen ontstonden. Het eigendomsrecht dat hierdoor mogelijk werd stimuleerde de technologische ontwikkelingen tot het niveau zoals we dit vandaag de dag zien.

De oorsprong voor de dominantie van het westen vindt dan zijn oorsprong in een sterk K-selecte bevolking met relatief hoog gemiddeld IQ die vervolgens gevormd worden door ideeën uit de christelijke religie (individualisatie) gepaard met een doorontwikkeling van rationale ideeën die hun oorsprong hadden in de klassieke Griekse filosofie.

Voorwaar een ongelofelijk samenloop van omstandigheden.

Ik weet helaas te weinig van de Chinese en Indische geschiedenis om te beoordelen waarom zij zijn blijven steken in hun ontwikkeling. Het vermoeden is dat hun religieuze systemen nooit tot de individualisatie gevoerd hebben zoals dit in het westen gebeurde. Ik weet dat het kasten systeem in India hiermee in directe tegenstelling staat, maar van China is me zoiets niet bekend.

…..

Zoals gezegd, dit is alleen bedoeld als een aanzet tot nadenken. Ik poneer hier geen kant en klare conclusies. Ik heb nog een lijst met boeken die ik wil lezen over dit thema, dus ik ga er van uit dat mijn ideeën zich nog behoorlijk zullen wijzigen.