Wie is belangrijker, het individu of het collectief?

Hmm.

Het volgende geval: Twee buurmannen, de ene heeft een paar paaltjes langs zijn tuin, de andere een mooie heg. Mag buurman A nu buurman B dwingen ook een mooie heg te plaatsen? Onder het mom “dit verfraait mijn uitzicht en verhoogt de waarde van mijn huis”?

Natuurlijk niet zul je zeggen, en daar heb je wat mij betreft gelijk in. Maar stel nu dat de buurman met de paatjes de enige is in de straat die geen mooie heg heeft. Mogen dan alle buren en straatbewoners samen deze man dwingen zijn paaltjes te vervangen door een mooie heg? gewoon omdat dat het aanzien van de gehele straat verbetert?

Ik vermoed dat je nu al begint te twijfelen, maar nog steeds wel voor een ‘nee’ zult kiezen. Wel we kunnen de cirkel groter en groter maken tot uiteindelijk het gehele land hierin betrokken is. Mag de overheid een wet aannemen die het plaatsen van een mooie heg voorschrijft?

Veel mensen zullen nu omgaan en zeggen ‘ja dat mag de overheid wel…. maar die zullen dat nooit doen’. Wel, je weet maar nooit. Dit voorbeeld is natuurlijk een beetje lachwekkend. Maar de centrale vraag is wel wie is er belangrijker? en dan vooral moreel gezien. Praktisch gezien kan een grote meerderheid een kleine groep of individu altijd dwingen.

Voor de verlichting was deze vraag -denk ik- niet belangrijk. Of beter, ik denk niet dat de vraag bestondt. Natuurlijk was het collectief belangrijker dan het individu.

Met de verlichting en de franse revolutie kwam hier verandering in. En langzaam maar zeker zijn we nu op een punt aangekomen dat het individu (ver) boven het collectief lijkt te staan. Hoewel veel mensen zich hier wellicht niet van bewust zijn, lijkt het me dat dit idee er in geslopen is. Als voorbeeld zie ik hoe individuele gevallen in de media gebruikt worden om de rechten van grote hoeveelheden mensen te beperken.

Aan de andere kant zie we nu de opkomst van alt-right en binnen die groep zijn mensen die roepen naar het verwerpen van individualisme en het collectivisme prijzen. En natuurlijk hoort daar dan bij dat het collectief het recht heeft om het individu met geweld te dwingen tot iets waartoe deze niet bereidt is.

Het valt niet te ontkennen dat de mens alleen in een collectief overleeft. Zoals men wel zegt, de mens is een sociaal wezen. Het collectief zal het wegvallen van een persoon overleven. Een persoon kan het wegvallen van het collectief misschien wel overleven, maar zal daarna vroeg of laat ook ondergaan. Dit lijkt er op te duiden dat een collectief dus inderdaad boven het individu staat.

Maar dat is wellicht iets te snel. In een collectief vormt zicht altijd een machtsstructuur, een hiërarchie. En die hiërarchie bepaalt dan wat ‘het collectief’ wil (of kan dit manipuleren als gewenst). Maar elke hiërarchie bestaat uit personen. En die zullen hun positie willen misbruiken en uit naam van het collectief hun eigenbelang doorzetten. Enkel door de macht van het collectief moreel te verlagen to beneden die van het individu kan dit voorkomen worden.

Zodra er sprake is van een hiërarchie zullen ook fracties in het collectief proberen deze voor het eigen karretje te spannen. Daarom is het belangrijk om de rechten die het collectief het individu geeft zo ruim mogelijk te houden. In een vergelijking met het NAP: zolang een individu het belang van het collectief niet schaadt, zolang zou het individu volledige vrij gelaten moeten worden.

Ik ben echter bang dat er nog wel wat water naar de zee zal vloeien voor dit zover is.