Ik stootte onlangs bij toeval op een website over het stoïcisme. Nu had ik er al eens eerder over gehoord/gelezen, dus helemaal nieuw was het niet. Bovendien meen ik me te herinneren dat ik ook toen al eens gedacht heb dat stoïcisme wel bij mij past.

Nu besteed ik er wat meer aandacht aan, en op het eerste gezicht bevestigd dit mijn vroegere indruk. Wanneer ik de lijst eens afloop, dan moet ik bijna overal toegeven dat ik daar inderdaad net zo over denk als een stoic.

Wanneer men oppervlakkig geïnformeerd is over stoïcisme dan kan men gemakkelijk denken dat stoicism alleen maar over het controleren van emoties gaat. Maar dat is niet het geval. Veel principes die tegenwoordig in zelfverbetering cursussen voorkomen zijn of verwant met het stoïcisme, of zijn er direct uit afgeleid. Al voeren er wel vele wegen naar hetzelfde doel, en het is niet gezegd dat bv de bedenker van mindfullness een stoic was of er zelfs maar mee bekend is. Toch is imo mindfullness een duidelijk stoic principe.

Ook het bekende sereniteitsgebed zou door een stoic geschreven kunnen zijn. (God, geef me de rust om de dingen die ik niet kan veranderen te accepteren. De daadkracht om dat te veranderen wat ik kan. En de wijsheid om het verschil te herkennen.)

Dit zijn 10 regels voor stoics die ik tegengekomen ben:

  1. Leef in overeenstemming met de realiteit. (Live in agreement with nature) Ik heb het woordje ‘nature’ vertaald met realiteit omdat dit zo bedoeld is. Het nederlande woord ‘natuur’ mist de essentie van deze regel. Het gaat er in deze regel om de werkelijkheid te ervaren en rationele conclusies daaruit te trekken. En natuurlijk volgt ook daaruit dat we rationeel moeten zijn in onze plannen en acties.
  2. Leef deugdzaam. (Live by virue) Dit wordt uitgelegd door de vier deugdelijkheden: Wijsheid, Gerechtigheid, Daadkracht en Zelf-discipline.
  3. Concentreer op dingen die je kunt beïnvloeden, accepteer dingen die je niet kunt beïnvloeden. (Focus on what you can contro, accept what you can’t). Zoals gezegd, het sereniteitsgebed is bijna hetzelfde.
  4. Maak onderscheidt tussen: Goed, Kwaad en Zonder Betekenis. (Distinguish Between Good, Bad, and (‘Preferred’) Indifferent Things). De goede dingen zijn de deugdelijkheden. De slechte dingen zijn het omgekeerde daarvan: dwaasheid, Ongerechtigheid, Lafheid en Genotzucht. En zonder betekenis zijn: gezondheid, rijkdom en reputatie.
  5. Wees daadkrachtig. (Take action) Het gaat er niet om om dingen te bedenken, maar om dingen te doen. Je zult niet worden herinnerd worden voor wat je allemaal gedacht hebt, maar voor wat je gedaan hebt. Dit vond ik zelf een van de meest verrassende aspecten van het stoïcisme. Dus niet alles over je heen laten komen omdat het toch allemaal niet uitmaakt, maar daadkrachtig in het leven staan. Participeren.
  6. Doorleef het idee dat het mis kan gaan. (Practice misfortune) Door mentaal voorbereid te zijn op eventuele pech kunnen we dit beter verdragen wanneer het onverhoopter zake toch zou gebeuren. Dit houdt onder meer de visualisatie van het mislukken in, actief voorstellen wat er mis kan gaan.
  7. Weet wanneer te stoppen of wijzigen. (Add a reserve clause to your planned actions) Met deze vertaling ben ik zelf niet erg gelukkig. Het gaat er om dat we plannen wat we willen gaan doen, maar dat we ons er van bewust zijn dat we geen controle over de uitkomst hebben. Een voorbeeld: Ik ga morgen op vakantie, tenzij er iets is dat me tegenhoudt.
  8. Wees tevreden met alles wat er gebeurt. (Amor fati - Love everything that happens) Wanneer je alle deugdelijkheden inzet, alle ondeugdelijkheden hebt vermeden, dan is er niets meer wat je nog zou kunnen doen. Wat er dan uitkomt is het beste wat je hebt kunnen bereiken. Wees daarmee tevreden.
  9. Maak van obstacles gelegenheden. (Turn obstacles into opportunities) Dat wat er om ons heen gebeurt is vrijwel altijd niet onder onze controle. Observeer wat er gebeurt en gebruik het gewonnen inzicht. We moeten niet emotioneel worden over wat er gebeurt. De emotie is een reactie die in ons wordt losgemaakt. Dit is dus ook te voorkomen. Het beste is om te bekijken wat er gebeurt is, en hieruit conclusies voor de toekomst te trekken zonder emotionele reacties.
  10. Wees observerend. (Be mindfull) Een stoic probeert zich altijd bewust te zijn van wat er in en om hem heen gebeurt. Ook een dagelijkse terugblik op de afgelopen dag hoort hierbij.

De 10 regels hierboven zijn -heel vrij- vertaalt van de 10 stoic principes.

Oordeel zelf, ben jij een stoic? Ik “scoor” geen 100%, maar ik zit er ook niet zo heel veel naast.

Ook al wordt het stoïcisme als een levensfilosofie beschouwd, toch denk ik niet dat het een puur rationele instelling is. Het moet je waarschijnlijk wel passen. Vooral in emotioneel opzicht natuurlijk.