Ik wil deze serie afsluiten met een ietwat beschouwelijke text over de vrije markt en het kapitalisme.

Ik weet dat er veel te vinden is op het internet over deze thema’s, maar vrijwel alle besprekingen en definities gaan aan de kern voorbij imo. Ik geloof dat een mens alleen in eigen interesse kan handelen. Daarmee bedoel ik dat een persoon altijd dat zal doen/kiezen waarvan hij/zij de best mogelijke uitkomst voor zichzelf verwacht. Dit is niet hetzelfde als egoïsme. Ik kan dat niet genoeg benadrukken. We doen dat waarvan we het beste resultaat voor het voortbestaan van onszelf, onze genen en onze memen verwachten. (Een meme is een idee, voor meer informatie google maar eens naar “meme” of “memes”).

Er is sprake van een vrije markt wanneer iedereen vrij kan kiezen. Vrij kiezen wil zeggen zonder bang te moeten zijn dat iemand anders geweld zal gebruiken als gevolg van onze keuze/daad. Vooropgesteld natuurlijk dat onze keuze/daad geen geweld begint tegen iemand anders. Regeldruk, belasting enz zijn in wezen niets anders dan een dreiging dat er geweld tegen ons zal worden gebruikt wanneer we niet aan de regels (of de betaling) zullen voldoen. Let wel, ik zeg dit hier zonder een goed/kwaad oordeel hieraan te verbinden (op een andere site van mij hierover meer: non-agressie principe). Het is vreselijk moeilijk om een exacte definite te geven van wat geweld nu eigenlijk is. Ik denk dat dit ook niet nodig is, in de praktijk voelen we instinctief aan wanneer het zo ver is. Argumenteren over exacte definities is vaak niet meer dan te proberen (min of meer) onbewuste emoties te rechtvaardigen. Wanneer alle mensen zonder angst voor geweld hun beslissing kunnen nemen, dan is er sprake van een vrije markt.

In zekere zin zou men dit als de markt met het laagste spanningsniveau kunnen zien. Spanning treedt dan op wanneer we geen vrije keuze kunnen maken. Er kan dan nog steeds sprake zijn van keuze, en vele politici zullen beweren dat die keuze vrij is. Maar als er -bijvoorbeeld- BTW geheven wordt dan is de keuze niet langer vrij (ik zou bijvoorbeeld graag een X-aantal producten kopen, maar vanwege de BTW kan ik er slechts X-n kopen). Ook regelgeving (er mogen alleen goedgekeurde … verkocht worden) verhinderen een vrije keuze. Onze hedendaagse markt is dan ook in het geheel niet vrij.

Kapitalisme is een politiek systeem, en daarmee geen vrije markt. Vaak wordt met kapitalisme het huidige politieke systeem bedoeld. Maar er zijn er ook die onder kapitalisme een ideaal text boek systeem verstaan waarin de beweging van kapitaal geheel vrij is. Beide interpretaties worden graag door elkaar gebruikt en dit kan aanleiding zijn voor verhitte discussies of veel hilariteit, afhankelijk van het standpunt van de toeschouwer. Ik zie kapitalisme als een naam voor een politiek systeem, net als communisme of andere -isms. Er wordt wel vaak een associatie gemaakt tussen de vrije markt en het kapitalisme. Maar dat is onterecht zolang er een overheid aanwezig is.

Zoals eerder geschreven, mensen zullen datgene kiezen waarvan men voor zichzelf (leven, genen, memen) de beste resultaten verwacht. Het maakt niet uit onder welk politiek systeem dit gebeurt. Maar hoe meer het politieke systeem de vrij markt onderdrukt, hoe groter de opgeroepen spanningen zullen worden. Zolang de spanningen niet leiden tot de misallocatie van kapitaal kan een politiek systeem zeer lang standhouden. Maar omdat het doel van (vrijwel?) elk politiek system juist de toegang tot kapitaal is is de misallocatie van kapitaal zeker. Het is dan ook enkel de vraag hoe lang een systeem stand kan houden, en of het systeem zich kan aanpassen voordat het tot een ontlading van de spanningen komt. Of men dit systeem kapitalistisch noemt of niet, wel … naamgeving heeft uiteindelijk geen invloed op het resultaat.

vorige: Rente en de bankrun