In 1999 begin ik voor het eerst na te denken over geld. Teveel zelfvertrouwen zorgde er voor dat ik al snel ging investeren en zo de crash van 2000 meemaakte. Dat zette me aan het denken. Wat zijn eigenlijk de fundamenten van de economie?

Toen ik hierover begon na te denken zat ik meteen in de wereld van banken, geld, overheid, kapitaal markten en zo voort. Dat is een enorm complexe wereld, en ik was dan ook snel 80 uur per week bezig om te proberen deze complexe materie ten minste deels te begrijpen. Ik geloof dat ik er een jaar of 4 op deze manier mee bezig ben geweest. Naast mijn reguliere baan wel te verstaan. Dat ik er door geobsedeerd was mag duidelijk zijn.

Uiteindelijk heb ik er veel van geleerd, maar een aantal dingen bleven me dwars zitten. Met name de brug tussen economische regelgeving en moraliteit is een erg twijfelachtige. Om deze voor mijzelf op te lossen was het nodig om naar “de kernwaarheid” te zoeken.

Uiteindelijk kwam ik tot de volgende conclusie. Leven en werken zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden. Om te leven moet er gewerkt worden. Deze simpele waarheid ligt nu ten gronde aan al mijn economisch denken.

Ik denk dat de stelling “Om te leven moet er gewerkt worden” op de volgende manier logisch afgeleid kan worden: Leven is alleen mogelijk als een een energie omzetting plaatsvind. Als we naar de aarde kijken, dan valt op dat dit gemeenschappelijk is voor elke vorm van leven: er wordt energie van buiten opgenomen en deze wordt zodanig omgezet dat het bijproduct het levende wezen in stand houdt (of ten minste zijn soort). Energie omzetting is in wezen niets anders dan eten (consumptie) en de energie die dit oplevert te gebruiken om dingen te doen (productie). Daarbij moet uiteraard de productie hoger zijn dan de consumptie. Anders zou vroeg of laat het leven ophouden.

Daarom: leven vereist consumptie, consumptie vereist productie en productie vereist werk.

Ergo: Om te leven moet er gewerkt worden. Geen werk, geen leven.

Maar een water dan? Is water niet gratis? In principe is water net als alle andere grondstoffen gratis. De samenleving hoeft er geen externe partij voor te betalen. Maar dat betekend niet dat er geen werk moet worden verzet om (schoon) drinkwater te verkrijgen. Tenslotte betalen we het waterleidingbedrijf niet voor niets om schoon drinkwater water bij ons thuis te bezorgen! Gratis betekend niet dat er geen werk verzet hoeft te worden.

Let wel: om te leven moet er gewerkt worden, maar dit wil niet zeggen dat diegene die het werk levert ook de enige is die daarvan kan leven! Integendeel, vaak zullen de werkers hun productie delen. Vrijwillig of onvrijwillig.

volgende: Meer produceren dan consumeren