In het voorafgaande heb ik betoogd dat rente “van nature” zowel positief als negatief zou moeten kunnen zijn. Ook heb ik geschreven dat banken deze ontwikkeling niet kunnen volgen omdat ze dan niet zouden overleven. Nu is het zo dat wanneer de marktwerking wordt verstoort er altijd (zonder uitzondering!) spanningen optreden.

Dit is ook hier het geval. Het (voort)bestaan van banken verstoort de marktwerking van de rente. De hierbij optredende spanning moet ergens zichtbaar worden. Het zal niet verbazen dat wanneer het voortbestaan van de banken het probleem veroorzaakt dit uiteindelijk in het faillissement van de banken zou moeten eindigen. Maar wellicht loop ik nu te hard van stapel, ik zal proberen te beschrijven waarom dit zou moeten gebeuren.

Zonder banken zal een spaarder die zijn gespaarde uitleent in vrije verhandeling met de schuldnemer een positieve of negatieve rente afspreken. De hoogte van de rente hangt af van vraag en aanbod. Vraag > Aanbod => positive rente, vraag < aanbod => negatieve rente. Wanneer er negatieve rente ontstaat zal een spaarder enkel dan uitlenen wanneer dit ondanks alles toch het beste alternatief voor hem/haar is. Maar het ligt ook voor de hand dat de spaarders het aanbod gaan verlagen door minder te werken en daarmee minder te produceren. Hogere productie kan zich zo in meer vrije tijd uitwerken.

Wanneer de spaarder en potentiële schuldnemer niet langer direct onderhandelen maar er een bank tussen komt dan zal de rente niet langer negatief worden. Resultaat is dat de spaarder niet langer het signaal krijgt om minder te produceren. De productie blijft hoger. De aanwezigheid van banken resulteert in een hoger aanbod van kapitaal. Er ontstaat nu een pool van kapitaal die “rond klotst” in de kapitaal markt. De banken voelen zich echter gedwongen een positieve rente aan de spaarders uit te keren en worden hierdoor in de situatie gebracht om ondanks alles dit kapitaal ergens werkzaam onder te brengen. Hierdoor moeten de banken steeds hogere risico’s nemen (soms indirect via schijnconstructies) bij een vallende rente. De lage rente stimuleert weliswaar de economie, maar de projecten die opgestart worden produceren niet dat wat de spaarder zich eigenlijk wenst. Vele projecten falen dan ook en eindigen in een faillissement. (De menselijke factor zal er bovendien voor zorgen dat veel kapitaal in dezelfde ‘hete’ sector terechtkomt -treinen, internet, bouw, telefonie etc-) Deze faillisementen stapelen zich op bij de banken tot de spaarders zich bewust worden van het risico dat ze hun inleg niet terug kunnen krijgen. De slimste spaarders zullen snel proberen hun spaargeld van de bank te halen, en daarmee is het startschot voor een bankrun gegeven. De bank verliest zijn kapitaal en gaat failliet. Daarbij gaat het kapitaal van de spaarders verloren. Maar nu is ook het evenwicht in de kapitaal markt hersteld! Immers de spaarders die hun vermogen in het bank faillissement verloren hebben in feite het maximaal mogelijke negatieve rendement (rente) aan de schuldnemer(s) betaald!

Ik wil er nog even op wijzen dat het bovenstaande het geval is in natuurlijke markten. I.e. Markten waarin er geen extra regulatie van de overheid aanwezig is. Tegenwoordig is de situatie complexer, maar niet fundamenteel verschillend. Door de introductie van centrale banken en de sterke banden tussen overheid en financiële sector ontstaat nog steeds hetzelfde probleem, maar de uitwerking verloopt anders (het eindresultaat is echter hetzelfde, de spaarders -of een groot aantal van hen- verliezen hun gespaarde kapitaal). Omdat er tegenwoordig meer markt verstorende regulatie is zullen de spanningen hoger moeten oplopen en ligt het voor de hand dat ook de ontlading heftiger zal verlopen. 2008 was dan ook nog maar een voorproefje van wat er ons te wachten staat imo.

vorige: Schuld en rente

volgende: De vrije markt