Er zijn eigenlijk maar twee manieren om tegen de politiek aan te kijken: idealistisch of pragmatisch.

De meest gebruikelijk is idealisme. I.e. we hebben een ideaal voor ogen die we gerealiseerd zouden willen zien. Daartoe observeren we de politiek en kijken/zoeken naar mogelijkheden om deze idealen te realiseren.

Zelf doe ik daar niet langer aan mee. De mensheid probeert dit al zo lang dat het i.m.o. een illusie is om een ideaal na te streven in de hoop dit ooit te bereiken.

Maar dat wil niet zeggen dat we dan niets meer over de politiek kunnen zeggen. Als we op een pragmatische manier naar de geschiedenis kijken kunnen we ontdekken “wat werkt” en “hoe het werkt”. Het ligt in de lijn der verwachting dat deze patronen zich in de toekomst zullen herhalen.

Het is vooral het boek “The Machiavellians” van James Burnham dat me hielp om mijn half gevormde ideeën op een rij te krijgen.

Of en toe lees je wel eens over “Machiavellianism” en dan wordt dit woord over het algemeen negatief gebruikt. Op zich is dat wel grappig want “machiavellianism” staat dan voor “sluw” en “gewetenloos”. Maar Machiavelli studeerde vooral hoe de politiek feitelijk werkt. Al probeerde hij dat te gebruiken voor zijn eigen doeleinden.

In dat boek observeert Burnham dat we altijd door een elite bestuurt worden. In elk hierarchisch systeem is er altijd een kleine elite die de grote massa regeert. Hoe deze elite tot stand komt verschilt in elk land. Maar elk land wordt bestuurd door slechts een klein groepje mensen.

Zelfs een veel geprezen land als Zwitserland kent nog steeds een regering die uit slechts enkele mensen bestaat.

Het feit dat we soms kunnen stemmen heeft tot resultaat dat het clubje zich van tijd tot tijd veranderd. Meer niet. En vaak is zelfs dat beperkt tot een zekere roulatie binnen een iets groter clubje.

Ideologieën, zo Burnham, zijn er om acceptatie van een elite te bereiken. Of communisme of kapitalistische democratie, zelfs nazisme en fascisme, het zijn allemaal ideologieën om acceptatie van het clubje te verkrijgen. Daarbij geloven ook de leden van dit clubje vaak in de ideologie. Er is geen opzettelijke misleiding!. Dat te veronderstellen zou een serieuze vergissing zijn.

Nu zouden we kunnen denken dat we misschien maar de hierarchische systemen overboord zouden moeten zetten. Maar dan lopen we tegen de menselijk natuur aan.

Burnham zelf oppert in zijn boek dat de mens van nature slecht is en naar macht streeft. Uit dit machtsstreven ontstaat de hierarchy.

Zelf ben ik iets minder pessimistisch, al erken ik wel dat evolutie het machtsstreven stimuleert. Om dit dan echter de ‘slechte natuur’ van de mens te noemen gaat me persoonlijk te ver.

Er zitten evolutionaire voordelen aan samenwerking. En de meest efficiente vorm van samenwerking -onder gebrekkige informatie voorziening- is in mijn opinie de hierarchische structuur. Het is niet voor niets dat militaire organisaties strakke hierarchies zijn.

Kort gezegd, in het verleden waren hierarchisch georganiseerde samenlevingen beter in het assimileren of overheersen van andere samenlevingsvormen. Dit voerde uiteindelijk tot de natie-staten van vandaag.

Een ideologie hoeft niet op waarheid te rusten. Er kunnen wel aspecten in zitten die realistisch zijn, maar de meeste ideologieën lijken vooral op puur abstracte ideeën te rusten. En -zoals gezegd- ook de elite gelooft vaak in de ideologie.

Wanneer een ideologie de acceptatie binnen de samenleving verliest kan de elite naar geweld grijpen of middels fraude proberen om zijn macht te handhaven. Niet alleen uit machtswellust, maar ook uit (oude) ideologische overwegingen. Maar zonder de aansluiting met de samenleving zal over kort of lang de elite uitgewisseld worden door een nieuwe elite die de nieuwe ideologie vertegenwoordigd.

Deze uitwisseling kan op meerdere manieren plaatsvinden. Zowel geleidelijk als ook plotseling of door gewelddadige revoluties.

Zelf denk ik dat we nu het afbrokkelen van de democratische ideologie zien. De massa wordt zich toenemend bewust van de elite (regering en bankiers) en de elite lijkt zich dit niet te realiseren.

Het lijkt me dat over enige tijd een nieuwe ideologie zijn intrede zal doen. Welke dat zal worden weet ik natuurlijk niet, al vermoed ik dat nationalisme daarin een belangrijke plaats zal innemen. Welke ideologie het ook wordt, ik hoop van ganser harte dat de overgang geweldloos zal zijn.