Na het eerste deel zou je de indruk kunnen krijgen dat elke vorm van ideologie ongewenst is.

Maar daar ben ik niet zo zeker van.

Een wereld zonder ideologie zou evolueren naar een mechanistische samenleving waar alle interacties verlopen lang min of meer vastgestelde regels. De regels zouden evolueren naar de beste darwinistische oplossing.

Daar zie ik 2 mogelijke nadelen: 1) Het zou een kille samenleving kunnen worden. En 2) misschien zijn er efficiëntere oplossingen denkbaar.

Betreffende kilheid: Een efficiënte huiskamer is niet gelijk aan een gezellige huiskamer. Hetzelfde zou voor de samenleving kunnen gelden. Het is niet echt mogelijk om hierover te speculeren, ik wil enkel zeggen dat dit een mogelijkheid is en dat het iedere samenleving vrij staat voor de één of andere vorm van ideologie te kiezen in overeenstemming met hun cultuur. Wel moet men zich van de dynamiek van ideologieën bewust zijn zoals in het eerste deel beschreven.

Een interessantere vraag is of het mogelijk is dat een ideologie meer voordelen oplevert dan ze kost.

Ten eerste zou een ideologie kunnen werken als een smeermiddel in een machine. Ik denk hier aan een soort inkomsten herverdeling die de laagste groepen in de hiërarchie niet aan hun lot overlaat en zo voor onvrede zorgt, maar die door die herverdeling een buy-in bewerkstelligt die deze groepen er van weerhoudt te rebelleren. Overigens denk ik niet dat zo’n herverdeling gratis zou moeten zijn zoals tegenwoordig, maar dat is een ander thema.

Een tweede mogelijkheid zou het vangnet principe kunnen zijn: door een vangnet onder de samenleving aan te brengen zouden (beginnende) ondernemers risco’s kunnen nemen die zonder dit net onacceptabel zouden zijn. Al mag dat net natuurlijk niet in de weg staan van de darwinistische selectie voor ondernemers. Het is natuurlijk nog de vraag of dit echt zou werken, maar ik zou dit niet op voorhand willen uitsluiten. Één van de gedachtes hierachter is dat in een volwassen economie er een zekere starheid optreedt, een weerstand tegen veranderingen. Door een vangnet aan te brengen en zo meer mogelijkheid tot experimenteren te geven kunnen we deze starheid wellicht wat verminderen middels het verhogen van de toevalsfactor. Dit zou de gehele economie flexibeler maken en zo de gelegenheid geven op een hoger niveau te komen.

(In de wiskunde spreekt men over locale maxima die van elkaar gescheiden worden door minima. Wanneer men op een lokaal maximum zit kan men enkel naar een hoger maximum komen door eerst een minimum te doorkruisen. Dit kan bereikt worden door de toevalsfactor te verhogen.)

Het bovenstaande moet enkel illustratief gezien worden. Ik wil hiermee aantonen dat de volledige afkeer van elke vorm van ideologie niet de onvermijdelijke conclusie zou moeten zijn van deel 1.