Deze post is voorlopig een vergaarbak voor ideeën omtrent goed en kwaad. Wanneer ik er tevreden mee ben zal het geplaatst worden in een artikel onder “filosofie”.

Bestaat het?

Het zijn zulke ingeburgerde begrippen Goed en Kwaad. In de religie bestaan beide zonder twijfel. Maar buiten de religie? Bestaat er een absoluut goed and een absoluut kwaad?

Volgens de post-modernisten bestaan ze niet. Als je niets met zekerheid kunt vaststellen, dan is het ook niet mogelijk om goed of kwaad vast te stellen.

Maar ik vind dat een beetje te gemakkelijk. We schieten er niets mee op als we van alles blijven beweren dat we niets met zekerheid kunnen vaststellen.

Meetbaar

Als goed en kwaad bestaan, dan wil ik stellen dat deze meetbaar moeten zijn. Ik ben wel bereid om hier een kwalitatieve meting van te maken en geen kwantitatieve. Al zal zich imo een kwalitatieve verbetering vroeg of laat ook tot een kwantitatieve kant laten zien.

Hoe zouden we een kwalitatieve meeting van goed en kwaad kunnen maken?

Ik denk dan dat dit kwalitatieve verschil zichtbaar moet worden in onze leefomstandigheden.

We associëren kwaad eigenlijk altijd met factoren die de leefomstandigheden voor een persoon of samenleving verlagen. Net zoals we goed associëren met een verbetering van de leefomstandigheden.

Dit is op het eerste gezicht iets anders dan het goed/kwaad uit de religie. Daar wordt goed/kwaad ook gezien al voor/tegen God. Maar wanneer we kijken naar wat er dan als voor/tegen God gezien wordt, dan zien we dat alle voor-God eigenschappen samenvallen met verbetering van de leefomstandigheden en alle tegen-God eigenschappen met een verslechtering daarvan.

Dit is niet altijd even gemakkelijk te zien, maar wanneer je de podcasts van Jordan B. Peterson mbt de bijbel interpretatie hoort dan kan ik me toch niet onttrekken aan het idee dat pro-God en pro-leefomstandigheden toch vrijwel altijd identiek zijn.

Ik ben dan ook van mening dat goed en kwaad zeker bestaan. En dat deze kwalitatief meetbaar zijn.

Het niet altijd eenvoudig om vooraf in te zien of iets goed of kwaad zal uitpakken. Soms moet iets gewoon geprobeerd worden. Maar wanneer iets geprobeerd wordt, en het tot meer kwaad dan goed voert, dan moet ook de les geleerd zijn. Helaas zien we vaak dat mensen keer op keer dezelfde les moeten of willen leren. Dat op zich moet dan als kwaad gezien worden.

Individueel vs maatschappij

Goed en kwaad werken op twee niveau’s: op de samenleving als geheel, en op het persoonlijke vlak. Dit kunnen we in een figuur zetten:

goed-kwaad

Elke actie die we nemen heeft gevolgen die ergens in dat figuur vallen.

Er zijn acties die zijn slecht uitvallen op individueel vlak en slecht voor de maatschappij. Dat is links-onder.

Er zijn acties die zijn goed uitvallen op individueel vlak en goed voor de maatschappij. Dat is rechts-boven.

En dan zijn er de rand gevallen: goed voor één van beide: of maatschappij of individueel. Voor de maatschappij inclusief het individu kunnen deze toch nog goed uitvallen. Wanneer de positieve gevolgen groter zijn dan de negatieve. In de realiteit zal dit echter niet gemakkelijk te bewijzen (of meten) zijn.

De lijn tussen goed en kwaad zal dan ook vaak een beetje wazig zijn. Het is beter om dat soort acties te vermijden en zich te concentreren op diegene die in het vak rechts-boven liggen.

Intentie

Eén ding reken ik niet mee wanneer het om goed of kwaad gaat: de intentie.

Deze is onbelangrijk wanneer het om de gevolgen gaat. Wanneer we goede intenties hebben en iets toch verkeert uitpakt, dan zullen we dit moeten bewijzen met toekomstige acties. Achteraf zeggen: “maar ik dacht dat het goed zou zijn” of excuses aanbieden kan op zich geen rechtvaardiging zijn.

Doen we kwaad met goede intenties dan moet dit duidelijk worden uit navolgende acties. Alleen zo kan de getroffene een oprechte verontschuldiging accepteren. Zou er onvoorwaardelijk “vergeven” worden dan lopen we het risico dat een herhaling plaats vindt (eventueel door een andere actie met kwalijk gevolg). Narcisten en psychopaten wordt met een onvoorwaardelijk excuus de gelegenheid gegeven zich onzichtbaar te maken.

Wanneer iemand kwaad gedaan is dan is het aan hem of haar om om vergelding te eisen. Al kan in bijzondere situaties de samenleving hiervoor plaatsvervangend optreden.

Ongelukken

Niet alles gebeurt met intentie. Soms gebeuren er ongelukken. Echter ook voor ongelukken gelt dat dat het aan het slachtoffer is om vergelding te eisen. Ook hier is een automatische kwijtschelding niet wenselijk.

Het is voor de buitenwereld niet mogelijk om vast te stellen of er intentie in het spel was of niet. Net zomin als geval is bij goede of kwade intentie. Er is dan ook geen verschil in de afhandeling.