In een interresant debat met een rechten professor in een podcast van Unregistered moest ik denken aan de toepassing van het besprokene op dat wat we onder vrijheid verstaan.

De sleutel is deze observatie: elke samenleving legt een zekere mate van dwang op aan zijn deelnemers.

Let wel, we hebben het hier niet over een dreiging (met geweld). De dwang die we hier bedoelen is de impliciete dwang die een samenleving uitoefent op zijn deelnemers. Het gaat hier vooral om acceptabel gedrag, maar ook over verwachte gedragspatronen. Bijvoorbeeld, men wordt geacht naar school te gaan, dan een baan te zoeken, en daarmee een familie te onderhouden.

We kunnen hiermee twee kanten op:

  • deze dwang wordt niet door een persoon uitgeoefend
  • deze dwang ontstaat vanuit ons onderbewuste

De dwang wordt niet door een persoon uitgeoefend maar door de “samenleving”. Libertariers zeggen graag dat er geen samenleving bestaat maar alleen maar samen levende individuen. Maar dan mist men een belangrijke factor: het gedrag van een groep individuen kan aanleiding geven tot een impliciete dwang die niet door een enkel individu (bewust) gegenereerd wordt. De opgetrokken wenkbrauw van de bakker, de verbaasde blik van de postbode, de vragende blik van de verkoopster, het ophalen van de schouders door de leraar, alles samen geeft een duidelijk signaal: Je beantwoord niet aan onze verwachtingen, pas op want anders wordt je een buitenbeentje!

Het is imo belangrijk zich te realiseren dat geen van de participanten een echte dreiging uitspreekt, of zelfs maar voelt in onze richting. Maar dat maakt de potentiële consequenties er niet minder op. Buiten de samenleving staan mag dan tegenwoordig minder consequenties hebben dan in het verleden, maar dat weet ons onderbewuste niet.

En het is ons onderbewuste dat deze dwang waarneemt, en een gevoeld van onbehagen genereert. Dit conflict tussen het onderbewuste en de bewuste (met zijn vrijheidswens) levert stress op (de amgydala wordt gestimuleerd). We gaan dingen doen om deze stress te milderen en dat kan van alles zijn. Van vechten en vernielingen tot twitter discussies en het haar groen verven.

Wat voor mij interresant is dat een gedragspatroon door individuen in de groep direct tot ons onderbewuste spreekt, en deze daarop reageert. Het is alsof de samenleving en ons onderbewuste met elkaar communiceren. Ons bewuste zelf staat er een beetje aan de zijlijn bij te kijken… en vult hier en daar een rationalisatie toe (hij keek verkeert en dus moest ik hem wel een lesje leren).

In de podcast ging men verder in op de vraag hoe dit met vrije wil, verantwoordelijkheid en wettelijke vragen samenhangt. Als je dat interesseert dan kan ik je de podcast zeker aanbevelen.