Ik dacht dat ik dit thema al eens geadresseerd had, maar ik vind het zo snel niet terug. Maakt ook niet uit want ik ben over dit thema al meermaals van mening verandert.

Als eerste de vraag “wat is vrijheid van meningsuiting” (VvM)?

Als we met een willekeurig persoon spreken kunnen we alles zeggen wat we willen. Als het gesprek ontspoort, dan kan dit uiteindelijk in een gevecht ontaarden. Normaal gesproken beperken we daarom wat we zeggen. Ook al omdat we vaak een doel nastreven in een gesprek, en niet alles wat we zouden kunnen zeggen is daarbij hulpvol. Met andere woorden, onze gesprek partner(s) bepalen in hoge mate wat we bereid zijn te zeggen. Maar dit noemen we geen beperking van de VvM. Het is een vrijwillige beperking, zelf-censuur.

Wanneer we publiekelijk iets zeggen passen we ons ook vrijwillig aan bij de doelgroep die we voor ogen hebben. Ook daar is de aanpassing vrijwillig. Maar hier kan het wel gebeuren dat personen die niet tot de doelgroep behoren aanstoot nemen aan het gezegde. VvM komt hier om de hoek kijken: mag ik publiekelijk mijn doelgroep aanspreken ook als dit een andere groep aanstoot geeft?

Hierbij moeten we bedenken dat publiekelijk spreken via een medium plaatsvind. Een krant, radio, internet forum, etc. Het gaat dus niet alleen om “mag ik het zeggen?” maar ook om “mag diegene die mijn woord doorgeeft (publiceert) mij beperken?”

VvM in de Nederlandse wet zegt dat niet vooraf toestemming nodig hebben om iets te publiceren, maar dat we wel aansprakelijk zijn (volgende de wet) voor wat we zeggen. In NL ‘geeft’ de wet dus geen absolute VvM.

Het internet geeft nog een extra draai aan het thema. Immers op het internet zijn we verregaand anoniem.

En daar zit hem de kneep. Immers, wanneer we in de traditionele media of in het persoonlijk gesprek iets zeggen zijn we niet anoniem. Deze anonimiteit doorbreekt het principe van aansprakelijkheid, en daarmee verdwijnt de zelf-censuur.

Het gevolg is wel bekend.

Zelf-censuur is de alpha en omega van VvM. Zonder zelf-censuur kan VvM niet bestaan.

Voor zelf-censuur is aansprakelijkheid essentieel.

Ook aan aansprakelijkheid zit een nog een extra aspect: we moeten zo kunnen handelen dat aansprakelijkheid uitgevoerd kan worden. Ik denk hier met name aan de vrijheid van associatie (VvA). Wanneer we iemand gedwongen moeten accepteren dan is de aansprakelijkheid slecht of geheel niet door te zetten. En dan belanden we opnieuw in de situatie dat de VvM in het geding komt. VvM and VvA gaan dan ook hand in hand.

Het probleem met VvA is dat discriminatie een deel is van de VvA. Wanneer discriminatie verboden is, is VvA onmogelijk. Indirect beïnvloed dit de VvM.

Tot zo ver de theorie ;-)

In een ideale wereld (volgens mij!) zou dit tot de volgende consequenties moeten voeren:

  • Liever geen anonieme berichten (o.a. op het internet)
  • Een onderneming zonder staatssteun is verantwoordelijk voor de inhoud van anonieme berichten.
  • Een onderneming zonder staatssteun is niet verantwoordelijk voor de inhoud van geverifieerde accounts.
  • Een onderneming zonder staatssteun mag berichten naar goeddunken weigeren.
  • Een onderneming met staatssteun mag geen anonieme berichten plaatsen.
  • Een onderneming met staatssteun mag geen bericht weigeren (het is niet anoniem).

Oh, en tenslotte: Mag iemand “Brand” roepen in een vol theater? Ja, maar dat zou net zo hard bestraft moeten worden als moord met voorbedachte rade wanneer dit tot doden voert.