De tijd rent, en voor je het weet heb ik al weer twee posts over geslagen… dus vandaag maar een vul post over de zwarte pieten kwestie…

Ik ben het boek “The Origins and History of Consciousness” van Erich Neumann aan het lezen, een echte aanrader, ook al is dit een boek uit 1949. Het gaat over de ontwikkeling van ons zelfbewustzijn als soort, maar ook toepasbaar op het individue. Het is een soort samenvatting, maar ook aanpassing en vernieuwing van de archetype theorieën van C Jung. Niet een echt gemakkelijk boek, en je hebt een zekere intellectuele nieuwsgierigheid nodig om je er doorheen te slaan.

Ik heb verder geen studie (diepte) psychologie gedaan, dus het volgende is een amateur poging om de symboliek achter het sinterklaasfeest te ontrafelen.

Als achtergrond: Het maakt niet echt uit hoe en waarom het Sinterklaasfeest is ontstaan. De theorie zegt dat alleen gebruiken en rituelen die een zekere weerklank vinden in ons onderbewuste de tand des tijds overleven. En in de loop der tijd evolueren ze zelfs naar meer symboliek. (Ik zou hieraan willen toevoegen dat alleen de enorme r-selectie van de laatste 50 jaar hierop een mogelijke -tijdelijke- uitzondering kan zijn onder invloed van de commercie)

Het Sinterklaasfeest is voor kinderen in essentie een hoogtepunt van een jaar lang gevecht tussen goed (logos) en kwaad (chaos).

Natuurlijk, het is voor kinderen. Maar juist kinderen moeten de onderliggende waardes van een cultuur assimileren, en het traditionele Sinterklaasfeest is daar een belangrijk onderdeel van.

Sinterklaas is een oude wijze man. Hij symboliseert de overwinning van logos op de chaos. De psychologische ontwikkeling van de man begint in chaos (baby & kind) als tiener leert de man orde (logos) in de chaos te scheppen en zijn zelfbewustzijn te ontwikkelen de chaos te overwinnen. Als volwassene creëert hij orde uit chaos en kan zo een gezin stichten en onderhouden. In samenwerking met andere jong volwassenen geeft de man vorm aan de cultuur. Als oudere man neemt geeft hij sturing aan de jongere mannen en zorgt voor structuur waarbinnen jonge mannen hun opgave kunnen uitvoeren.

Sinterklaas moet daarom een rijke (= succesvolle = wijs) oude man zijn. Sinterklaas kan geen vrouw zijn omdat een vrouw de chaos symboliseert als ‘moeder natuur’. Het is de man die orde (logos) brengt.

Sinterklaas kan cadeau’s geven omdat deze de producten van logos zijn. Het geven van cadeau’s is representatief voor het plukken van de vruchten van de overwinning van logos.

De zwarte piet is jonger en staat voor de chaos. Hij is zwart omdat hij geen individue is. Alle zwarte pieten zijn zwart omdat ze verwisselbaar zijn, structuurloos. De zwarte piet is in essentie niet kwaadaardig, maar chaotisch, onvoorspelbaar. Dit wordt nog eens versterkt omdat de zwarte piet in de nacht komt. In het duister zijn zwart geschminkte mensen onzichtbaar. (De zwarte piet moet dus ook niet bruin of donker bruin zijn, hij hoort -roet- zwart te zijn! Het idee dat de zwarte piet een ras aanhoort is geheel misplaatst)

De zak van zwarte piet is zowel de bron van goed (cadeau’s) als een mogelijke plaats voor straf. Je kunt niet voorspellen wat het zal worden.

Kinderen wordt vertelt dat het Sinterklaasfeest een soort oordeel is over het gedrag van het afgelopen jaar. Ben je goed geweest of stout? Heb je logos geholpen, of was je een deel van de chaos?

Voor kinderen is het Sinterklaasfeest dan ook niet zonder meer een positief gebeuren, er hangt ook een zeker risico aan. Dit kun je duidelijk zien aan hun gedrag: vaak zijn ze bang, vooral voor zwarte piet. De zwarte piet is voor hen ‘anders’. Hij ziet er niet uit als een mens, maar als iets onherkenbaars. Ze kunnen het gedrag van zwarte piet niet voorspellen, want hij is niet als alle andere mensen. Dit is een essentieel deel van het Sinterklaasfeest. Het geeft het kind de gelegenheid om persoonlijk de chaos te confronteren en verslaan. We moedigen onze kinderen dan ook aan om naar de Piet te gaan en wat snoepgoed van hem af te troggelen! De ultime symboliek voor logos uit chaos.

Sinterklaas geeft geen snoepgoed, hem moet je juist je wensen vertellen. Dit is symbolisch voor jezelf onderwerpen aan het oordeel van de oude wijze man. Hem laten bepalen of je wens gehonoreerd kan worden of niet. Of deze in de samenleving past of niet.

De commercie omtrent het Sinterklaasfeest heeft al veel kapot gemaakt. Maar de essentie is nog steeds aanwezig. Wanneer echter de zwarte piet niet langer zwart kan zijn, dan is ook de essentie uit het feest gehaald. Ik betwijfel of het feest dan kan overleven. Waarschijnlijk sterft het dan een langzame (commerciële) dood.

Op zijn best zijn de anti-zwarte piet demonstranten zich hiervan niet bewust en zijn gewoon verkeert geïnformeerd. Maar ik denk dat er meer op het spel staat. Het kan onbewust zijn, maar ik vermoed dat de ware intentie van de anti-zwarte piet beweging het onderuithalen van de bovenstaande symboliek is. I.e. het actief proberen om de chaos te laten overwinnen, en de logos te verslaan. Dat past in het beeld van de post modernisten: het omvormen van de wereld in een chaotisch landschap waarin geen verschillen meer te vinden zijn, geen goed, geen kwaad, zodat alles in willekeur door een centrale macht geregeerd kan worden.

Hel is de afwezigheid van logos.