In de jaren ‘70 en ‘80 was in de evolutionaire biologie de r/K selectie theorie populair als verklaring voor de verschillende vormen van reproductie onder dieren. ‘r’ staat daarbij voor de strategie die door dieren als konijnen wordt gebruikt: zo veel mogelijk nakomelingen produceren en al vrij snel na de geboorte moeten deze nakomelingen maar voor zichzelf zien te zorgen. ‘K’ staat daarbij voor de strategie die door dieren als de wolf worden gebruikt: weinig nakomelingen en veel zorg voor die nakomelingen gedurende lange tijd.

De letters ‘r’ en ‘K’ komen uit een formule en staan voor verschillende parameters. ‘r’ staat voor het maximale groei tempo en K staat voor het maximale aantal dieren dat in een bepaalde omgeving kan leven.

De r/K theorie heeft nog andere toepassingen: als model voor het menselijk gedrag in de samenleving. Let wel, het wordt gebruikt als een model, niet zo zeer als theorie. Een model probeert niet per se de oorzaak te achterhalen, maar concentreert zich meer op de verschijnselen. Iedereen die in een auto rijdt heeft een simpel model van de auto die hij bestuurt: trap op het gaspedaal en de auto gaat harder, trap op de rem en hij gaat zachter, draai aan het stuur om van richting te veranderen etc. Het model is geen technische verklaring voor hoe alles werkt, maar het is bruikbaar om te weten wat men met de auto kan doen.

Laten we eerst een stap terug doen en kijken naar de oorspronkelijk theorie in de evolutionaire biologie.

r-Select staat voor de strategie (gedrag) waarbij een soort zo veel mogelijk nakomelingen produceert. Dit is mogelijk in omgevingen waar de hoeveelheid voedsel niet de beperkende factor is. Veel kleine zoogdieren vallen in deze categorie. Konijnen, muizen en ratten zijn veelgenoemde voorbeelden. Deze krijgen veel nakomelingen en het duurt niet lang voor er een volgende generatie geboren wordt. Het aantal dieren wordt voornamelijk bepaald door andere factoren zoals de aanwezigheid van roofdieren.

K-Select staat voor de strategie waarbij een soort niet veel nakomelingen produceert en veel moeite en tijd steekt in de opvoeding. Wolven zijn een bekend voorbeeld. Deze strategie wordt gebruikt wanneer de hoeveelheid voedsel beperkt is of moeilijk verkrijgbaar. Er is vaak samenwerking vereist tussen de dieren om hun voedsel te verkrijgen. De jongen moeten deze samenwerking leren en/of moeten technieken leren om hun prooi te vinden. Het aantal dieren wordt beperkt door de hoeveelheid prooi die beschikbaar is en de hoeveel moeite die het kost om deze prooi te vangen.

In omgevingen zonder roofdieren kunnen r-selecte dieren een sterke periodieke fluctuatie vertonen: hun aantal explodeert tot het voorhanden voedsel verbruikt is, en dan volgt massale sterfte (of emigratie). Hun aantal loopt sterk terug, de omgeving hersteld zich en de cyclus herhaalt zich.

Met een K-strategie is het aantal dieren vaak redelijk constant. Al zijn er wel fluctuaties met het aanbod van voedsel. Hun soort staat onder permanente concurrentie druk omdat ze tegen de limiet van hun maximale aantal zitten. De ouderen worden vervangen door jongeren en zwakkeren door sterkeren. Er is een directe relatie tussen de prestaties van het individu en zijn kans op overleven.

In de r-selecte soorten daartegen is er geen relatie tussen individuele prestaties en overleven. Er is genoeg voedsel, dus wanneer men kan eten overleeft men. Bij de concurrentie met soortgenoten gaat het vooral om het produceren van meer (sneller en meerdere per worp) nakomelingen. Wanneer men niet ten prooi valt aan roofdieren natuurlijk. Maar dat is niet alleen van het individu afhankelijk. Vaak ook van toeval. Sommige groepen van r-select dieren kennen wel kudde gedrag, maar er is weinig cohesie in de groep. Ze zullen elkaar niet helpen in geval van een aanval.

K-selecte groepsdieren kennen juist een heel sterke cohesie. De groep is bijna belangrijker dan het individu. Men jaagt samen en verdedigd samen het jachtgebied tegen andere troepen. Er is een sterke preferentie voor groep leden.

Wat heeft dit nu te maken met onze samenleving? Is de mens r-select of K-select? Dat is het onderwerp voor de komende dagen.