Ik weet het, het is eigenlijk onzin om over “De Top Drie” van menselijk vernuft te spreken. Eigenlijk zijn er zo veel dat het onmogelijk is om een top drie te maken.

Ondanks dat, over de eerste twee is eigenlijk niet eens discussie mogelijk: het Vuur en het Wiel.

Vuur staat op nummer 1. Maar vuur is eigenlijk geen ontdekking op zich. Vuur was al lang bekend. Wat vuur zo belangrijk maakt -zowel praktisch als symbolisch- is dat de beheersing van het vuur in zekere zin de beheersing van de natuur is. Het markeert het moment waarop de mens één van de meest destructieve elementen uit de natuur voor zijn eigen doeleinden ging gebruiken. We maakten van een vernietigende kracht een opbouwende kracht.

Het wiel heeft naast de praktische betekenis ook een symbolische. Voor het wiel kwamen al uitvindingen als mes, pijl en boog, potten etc. Maar al deze dingen waren in het tijdperk van de jager/verzamelaar. Het wiel is symbolisch in die zin dat het ook de overgang markeert van jager/verzamelaar naar het leven in nederzettingen. Het begin van de “beschaving”.

De derde plaats is waar het interessant wordt, wat zou nummer drie kunnen zijn?

Het zou het getal “0” kunnen zijn. Het getal nul heeft een welhaast centrale betekenis in de wiskunde en daarmee in de wetenschap in het algemeen. Zonder het concept ‘nul’ zouden veel andere dingen nooit ontdekt of uitgevonden zijn.

Ook taal wordt wel eens aangedragen. Maar ik denk dat taal niet een uniek menselijk ding is. Er zijn dieren genoeg die geluid gebruiken voor communicatie.

Schrijven dan? wel, ja schrijven is een zeer belangrijke uitvinding. En het is uniek menselijk. Maar ik denk dat er een belangrijkere uitvinding is dan schrijven.

Ik heb gegoogled naar “top 10 uitvindingen” of ontdekkingen. Maar ik heb zo snel geen referentie gezien naar hetgeen ik op de derde plaat wil zetten.

Mijn derde plaats gaat naar… Geld.

De beheersing van vuur is een “handigheidje”.

De uitvinding van het wiel is “vernuft”.

De uitvinding van geld is “magisch”.

Ik weet ook wel dat geld geen goede naam heeft. Dat het “modern” is om tegen geld te zijn. Dat het “in” is om voor te stellen dat het ook “anders kan”.

Tot op zekere hoogte heb ik daar ook wel begrip voor, want het gebruik van geld laat tegenwoordig, ook in mijn optiek, veel te wensen over. Niet voor niets heb ik het artikel Ex Scientia Pecuniae Libertas gepend, of de serie “Financiële Vaardigheid” begonnen.

Maar dat neemt niet weg dat Geld een ultime uitvinding is geweest. Hoe een puur virtueel concept zo nuttig kan zijn is inderdaad magie.

Laten we wel zijn, “geld” is een puur virtueel concept dat op zichzelf genomen niet eens bestaat. Er bestaat geen geldboom, geen geldbloem, geen geldkoe of iets dergelijks. Het idee wat geld is zit enkel in ons hoofd. En ja, we hebben leuke dragers bedacht. Muntjes, stukken papier, bits of ook dingen als goud, tabak en zelfs reusachtige stenen “wielen”. Maar fundamenteel zit het idee wat geld is enkel en alleen tussen onze oren.

Denk even terug naar 2001, toen wisselden we guldens in voor euro’s. Het papier op zich veranderde niet, behalve dat het inkt iets anders verdeelt werd. Toch hadden we niet echt moeite om euro’s als “geld” te zien, en guldens als “stukjes metaal en papier”.

En wat van reizen naar het buitenland? We hebben er geen enkele moeite mee om van het ene papiertje als geld naar het andere papiertje als geld te wisselen.

Maar de ware magie van geld schuilt in zijn sturende werking van de samenleving.

Dankzij geld is het mogelijk om de productie en verdeling van goederen te sturen zonder centraal gezag.

Geld is de ultime vorm van democratie: iedereen krijg middels zijn koop en verkoop gedrag te zeggen wat er “zou moeten gebeuren”. En iedereen heeft de kans om dat wat er zou-moeten-gebeuren waar te maken. Is er genoeg perspectief om geld te verdienen, dan zal iemand dat gaan doen.

Als we ooit op een dag eens het geweldsmonopolie “overheid” zouden kunnen afschaffen, dan kan dat alleen dankzij geld. (Maar tot die tijd zal de overheid alles in het werk stellen om dat te verhinderen en geld te monopoliseren voor zijn eigen doeleinden)