Misschien ken je het gevoel wel, je hoort iets, en je krijgt het gevoel dat iets ‘klik’ doet, en je snapt ineens waarom iets is als het is. Wat ik me afvraag is waar dat “klik” of “Aha!” gevoel ontstaat.

Emoties zijn er in vele soorten en maten. Is het Aha! gevoel ook een emotie? Ik denk het wel, het geeft voor mij ten minste een goed gevoel wanneer ik iets opeens denk te begrijpen.

Maar waarom voelen we deze emotie?

De reden waarom ik dit mysterieus vind komt door een soort kip-en-ei probleem. Als we iets nog niet kennen, hoe kan het dan dat we denken te herkennen dat een verklaring juist is? Er is immers nog niets in ons brein aanwezig waarmee de nieuwe informatie vergeleken kan worden. Zou dat er zijn, dan zouden we het ‘iets’ al lang begrepen moeten hebben.

Daarbij komt nog een ander probleem: hoe weet ik of dit Aha! moment correct is? Ik voel het wel als “nu snap ik het”, maar dat is op zich geen garantie dat het gevoel terecht is. Misschien heb ik het wel helemaal verkeert! Ook al voelt het nog zo correct.

Ik moest hieraan denken bij de recente interviews met de brein-professor Richard Haier die ik hoorde. Eén van de dingen die me opviel in die gesprekken is dat wanneer we beter worden in iets, ons brein minder energie nodig heeft voor diezelfde taak. Zou het dan kunnen zijn dat een Aha! moment dat moment is waarop ons brein een nieuwe verbinding legt, en deze een lagere energie toestand nodig heeft. En mogelijk komt er hierdoor in het brein dopamine vrij die de nieuwe verbinding versterkt én ons het goede gevoel geeft.

Nu ben ik geen brein wetenschapper en ik weet al lang dat simple verklaringen meestal niet juist zijn. Dus neem het bovenstaande vooral met een korrel zout.

Wat ik eigenlijk wilde zeggen in deze post is dit: vertrouw er niet op dat een Aha! moment ook inderdaad terecht is. Blijft skeptisch dat het zojuist gewonnen inzicht correct is.

In de samenleving vinden we vele waarheden, waarheden waarvan de mensen zelf overtuigd zijn van de correctheid. Maar het voelen van waarheid is een emotie. Geen bevestiging van het bestaan van een objectieve waarheid die herkent is. Wetenschap houdt zich bezig met het zoeken naar objectieve waarheden. Waarheden die blijven bestaan ook als we er niet langer in geloven. Maar we weten inmiddels ook wel dat de wetenschap enkel kan bewijzen dat dingen niet waar zijn. En de wetenschap komt dichter bij de absolute waarheid door voortdurend nieuwe postulaties op te stellen en die vervolgens te proberen te ontkrachten.

Ik denk dat vele waarheden in de samenleving er van zouden profiteren wanneer we daar ook eens wetenschappelijke principes op los zouden laten…