Ik dacht dat ik hier al eens over geschreven had, maar als kleiner onderdeel van een groter geheel. Ik denk dat dit effect echter wel een eigen post verdient.

Het gaat om het effect dat veel mensen geen eigen mening lijken te vormen maar liever kijken naar wat andere mensen doen & denken.

We beschouwen dit effect vaak als ‘schaapjesgedrag’, en kijken er vaak op neer.

Toch is er denk ik een heel begrijpelijke verklaring voor.

We weten dat de IQ verdeling (ongeveer) een normaal verdeling volgt:

iq-distributie

Grofweg gezien hebben 70% van de mensen een IQ tussen 85 en 115. En 15% hebben een IQ boven de 115.

15% is ongeveer 1 op 6. Ongeveer 1 op de 6 mensen heeft een IQ boven 115. 1 op de 6 betekent dat wanneer iemand met een IQ van 115 zo om zich heen kijkt hij altijd wel een paar mensen ziet met een hoger IQ. Voor mensen met een lager IQ is dit effect alleen maar sterker, voor de helft van de mensen geldt zelfs dat zo ongeveer de helft van alle mensen slimmer zijn dan zijzelf.

Nu hangt het success in het leven sterkt samen met het IQ. Deze correlatie is zo ongeveer de sterkste relatie die er is in de psychologische wetenschappen.

Evolutionair gezien houdt dit in dat mensen er goed aan doen om succesvolle mensen na te apen. De kans dat je daardoor gedrag overneemt die goed voor je is, is behoorlijk groot. En het is vrij gemakkelijk om mensen te identificeren die beter zijn dan jezelf. Sterker nog, omdat je weet dat mensen mensen na-apen die beter zijn dan hunzelf, kun je zelfs beter mensen na-apen die net zo slim zijn als jezelf.

Ofwel, het effect wordt eigenlijk geïnverteerd: je kunt beter geen mensen na-apen die (duidelijk) minder success hebben dan jezelf. Met deze regel is gemakkelijk in te zien hoe het schaapjesgedrag ontstaat. Het schaapjesgedrag is de beste methode om van slimmere mensen te profiteren.

Maar hoe slimmer men zelf is, hoe minder men moet na-apen.

En dat is inderdaad wat we zien: de gedragsonderzoekers hebben gevonden dat mensen die opklimmen in de hiërarchie minder rekening gaan houden met de mensen onder hen. Men wordt minder sociaal naarmate men een hogere positie bekleedt. (Wie kent er niet de voorbeelden uit het verkeer waar mensen in dure auto’s zich asocialer gedragen?)

Nu zeggen sommige mensen dat ze wilden dat mensen wat slimmer zouden zijn in de hoop dat mensen dan zelfstandiger zouden nadenken. Maar dat is een drogredenering. Wanneer het gemiddelde IQ zou stijgen zou het effect dat ik hier beschrijf gelijk blijven.

Er is dan ook geen ontkomen aan: het grootste deel van de mensen heeft (terecht) te weinig zelfvertrouwen om zelfstandig te beslissen. Het is voor hen beter om na te apen, of om oud en bewezen gedrag te herhalen.

Wat dit dan inhoudt voor de democratie laat ik aan je zelf over…