De navolgende post is als artikel toegevoegd aan de sectie “Financiële Vaardigheid“.

Beurzen

Aandelen worden verhandeld op de beurs. Beter gezegd ‘een beurs’ want er zijn meerdere. In Nederland genoteerde aandelen worden verhandelt op de Euronext (opvolger van de AEX). In andere landen zijn er andere beurzen, heel bekend is de New York Stock Exchange (NYSE) en ook de National Association of Securities Dealers Automated Quotations (NASDAQ). Ieder land heeft zo zijn eigen beurzen (Stock Exchanges).

Brokers

Aandelen koop of verkoop je via zogeheten ‘brokers’. Men opent een rekening bij een broker, en geeft de opdrachten tot (ver)koop aan de broker. De broker zorgt er voor dat de opdracht op de beurs van keuze terechtkomt.

Er zijn -goedkope- “doe het zelf” brokers waar men via een (web) applicatie de (ver)koop orders doorgeeft. En er zijn “full service” brokers die een actievere rol innemen. Full service brokers geven ook advies met betrekking tot de investeringsdoelen of de aandelen die men bezit. Voor deze service moet natuurlijk meer betaald worden.

Brokers bieden over het algemeen toegang tot meerdere beurzen. Zo is het gebruikelijk dat in Nederland de brokers niet alleen toegang geven tot de Euronext, maar ook tot de NYSE en NASDAQ. En natuurlijk andere Europese beurzen.

De meeste banken bieden ook broker services aan.

Vooral bij doe-het-zelf brokers is het zaak om zeer zorgvuldig te zijn bij het geven van opdrachten. Een opdracht kan al uitgevoerd zijn binnen enkele milli seconden na de muis-klik. Tip: Zet de auto-complete functie voor de invoervelden in de (web) applicatie uit.

Effecten

Er worden vaak meer producten aangeboden. Niet alleen aandelen maar onder andere ook fondsen, opties, futures en obligaties. Aan deze producten worden nog artikelen gewijd, hier worden alleen aandelen behandeld. Al deze producten gaan onder de naam effecten. (Aandelen zijn ook effecten)

Portfolio

Een portfolio is een verzameling effecten. Een rekening waarmee men effecten kan kopen noemt men daarom ook wel een portfolio. Men heeft zijn portfolio bij één (of meerdere) brokers.

Aan het aanhouden van een portfolio kunnen kosten verbonden zijn. Vaak zal een broker een vast bedrag per maand vragen voor het aanhouden van de rekening.

Commissie

Aan het (ver)kopen van aandelen/effecten zijn natuurlijk kosten verbonden. Deze noemt men commissie. De commissie is bij doe-het-zelf brokers lager dan bij full-service brokers.

Soms zijn er meerdere commissies. Mijn eigen bank bijvoorbeeld berekent een commissie, en als ik op een andere beurs dan de Euronext iets wil kopen wordt een extra (tweede) commissie berekend.

Market makers

Voor sommige aandelen zijn er zogeheten “market makers”. Dit zijn instellingen die garanderen dat er een markt is voor de (ver)koop van deze aandelen. Stel we willen een aandeel verkopen, maar er is op dat moment geen koper. Dan stap de market maker naar voren en koopt onze aandeel. Hetzelfde geld voor de koop. Een market maker heeft een buffer werking die de markt in dat aandeel soepel laat verlopen. Om geld te verdienen hanteert een market maker een bied en een laat koers.

Bied/Laat

Effecten die via een market maker worden verkocht hebben twee koersen, een bied en aan laat koers. De bied koers is de prijs die we krijgen bij verkoop. De laat koers is de prijs die we moeten betalen bij aankoop.

Orderboek

Niet alle aandelen worden via market makers verhandeld. Voor deze aandelen houdt de beurs een orderboek bij waarin de verkoop en aankoop opdrachten genoteerd worden. Zo staat op Dinsdag bijvoorbeeld dat Piet 100 aandelen van XYZ wil verkopen en daarvoor 20 euro per stuk vraagt. Op Woensdag wil Jan aandelen XYZ kopen, en kan nu in het orderboek zien dat Piet deze aanbied voor 20 euro per stuk. Jan kan nu beslissen of hij dit wil betalen of niet. Zo niet, dan laat hij ook een opdracht in het orderboek plaatsen, bv om 50 aandelen XYZ te kopen voor 19 euro per stuk.

Ook nu is er sprake van een soort bied/laat koers. In dit voorbeeld is de biedkoers 19 euro (van Jan) en de laatkoers 20 euro (van Piet).

Het is natuurlijk ook mogelijk om orders uit het orderboek te verwijderen.

Er zijn brokers die inzicht geven in het complete orderboek. Eventueel tegen betaling.

In tegenstelling tot het simpele voorbeeld is een orderboek voor veel verhandelde aandelen zeer dynamisch. Wijzigingen in het orderboek zijn dan letterlijk per microseconde. Ga er dus niet van uit dat een aandeel (ver)kocht kan worden tegen de prijs die in een orderboek zichtbaar is. Met name voor bestens-orders (zie onder)

Aandeel afkorting (ticker symbolen)

Al naar gelang de beurs worden aandelen middels een ‘ticker symbool’ geïdentificeerd. Wil men bijvoorbeeld een aandeel Apple op de NASDAQ kopen dan gebruikt men daarvoor het symbool AAPL. Deze symbolen kan men gemakkelijk middels een zoekmachine vinden. Ook de brokers bieden vaak wel een mogelijkheid om via de naam van een bedrijf het bijbehorende symbool te vinden.

Soms hebben bedrijven meer dan 1 symbool. Het is dan oppassen want dit betekent dat ze ook meerdere soorten aandelen uitgegeven hebben.

In literatuur (internet) vind men soms een tweede symbool achter het ticker symbool. Bijvoorbeeld SVM.TO. Dan is SVM het aandeel symbool en TO het beurs symbool. Dit wordt gebruikt omdat sommige aandelen op meerdere beurzen verhandelt worden.

Er zijn professionals die zich er op specialiseren om prijsverschillen tussen de beurzen (voor hetzelfde aandeel) uit te buiten (dit heet arbitrage). Dit zorgt er voor dat ook op verschillende beurzen de prijzen van een aandeel vaak identiek zijn.

Orders

Er zijn verschillende sorten orders. Het aantal soorten orders verschilt per broker. Sommige brokers bieden zelfs combinatie orders aan. (Bijvoorbeeld “als XYZ verkocht is, koop dan ABC”)

  • Bestens: Ook wel ‘Market Order’ genoemd. Dit is een directe opdracht tot kopen of verkopen. Men accepteert de bied of laatkoers zoals die op dat moment geldig is.
  • Doorlopend: Ook wel limiet order of “Good ‘Till Cancel - GTC” genoemd. Bij de doorlopende order geeft men ook de koers op (limiet) waarbij deze moet worden doorgevoerd. De order blijft wachten (in het orderboek) tot deze kan worden doorgevoerd. Men kan soms nog opgeven wanneer de order moet worden verwijderd. Bijvoorbeeld aan het einde van de dag (‘dagorder’) of aan het einde van de maand, of op een specifieke datum.
  • Stop: Stop orders zijn afhankelijk van de koers. De bekendste is de stop-loss order. Deze order wordt uitgevoerd tegen de bestens koers zodra het aandeel voor het eerst beneden de gestelde limiet wordt verhandeld. Een voorbeeld: Een aandeel wordt verhandeld tussen de 70 en 80 euro in de afgelopen paar maand. Men verwacht dat het aandeel gaat stijgen en koop het aandeel op 76 euro. Om te verhinderen dat men meer dan 10% verlies lijdt, plaatst men een stop-loss order op 69 euro. Mocht het gebeuren dat het aandeel -tegen de verwachting in- beneden de 69 euro verhandeld wordt, dan wordt de stop-loss order uitgevoerd tegen de op dat moment geldende bied koers. Dat zal lager zijn dan 69 euro, maar het is niet voorspelbaar hoe laag. In extreme gevallen kan dat wel 50 euro -of nog minder- zijn. Stop loss orders gaan daarom wel met het nodige risico gepaard.

Sommige gebeurtenissen beïnvloeden de prijs van een aandeel periodiek, bijvoorbeeld dividend uitkeringen. Na een dividend uitkering valt de koers van een aandeel met ongeveer de hoogte van het dividend. Dit kan invloed hebben op de bestaande doorlopende orders, en kan per broker verschillen.

Long/Short

Net als met geld is het ook mogelijk om aandelen te lenen.

Wanneer men aandelen koopt, dan noemt men dit een “long” positie.

Wanneer men aandelen leent & verkoopt, dan noemt men dit een “short” positie.

Wanneer men long is, dan profiteert men van een stijgende koers.

Wanneer men short is, dan profiteert men van een dalende koers. Men kan immers de geleende aandelen kopen en teruggeven bij een lagere koers. Short gaan bij een koers van 100 euro, en de short opheffen bij een koers van 80 euro, levert een winst op van 20 euro per aandeel.

Wanneer men short gaat zijn de risico’s hoger dan wanneer men long gaat.

Bij een long positie kan men in het allerergste geval de hoeveelheid geld verliezen die men voor een aandeel betaald heeft.

Bij een short positie kan men in het allerergste geval failliet gaan en in de schuldsanering komen.

PS: middels opties en futures is het mogelijk om van vallende koersen te profiteren zonder zelf een short positie aan te gaan.

Short gaan is hier alleen vermeld omdat men moet weten dat dit bestaat. Ik kan geen goede reden bedenken waarom iemand die financiële vaardigheid wil gebruiken om zijn toekomst zekerder te maken ooit een short positie zou willen aangaan. (En dat is inclusief optie strategieën!)

Short gaan is alleen mogelijk als het portfolio de mogelijkheid tot margin heeft. (Dit moet bij het openen van de rekening vaak expliciet worden aangegeven.)

Margin

Margin is “lenen tegen het bestaande portfolio”.

Voorbeeld: Stel men heeft 10.000 euro in een portfolio, en heeft alles in aandelen. Nu is er geen cash meer over. Als de gekochte aandelen een margin draagkracht hebben van 50% dan kan men de helft van de waarde van de aandelen lenen bij de broker om meer aandelen te kopen. I.e. men kan nogmaals voor 5000 euro aan aandelen kopen. In totaal heeft men dat 15000 euro aan aandelen in het portfolio. (En ja, men dan dit spelletje herhalen tot men voor bijna 20.000 euro aandelen in zijn portfolio heeft)

Margin posities zijn gevaarlijk.

Ook hier gelt dat margin in het allerergste geval tot een failissement en schuldsanering kan voeren.

De reden is dat wanneer aandelen in waarde vallen, ook de margin draagkracht afneemt. Wanneer de margin draagkracht in een portfolio negatief wordt dan krijgt de portfolio houder een “margin call”. Hij moet dan binnen 3 dagen voor extra geld zorgen, of de broker begint automatisch met het verkopen van aandelen tot de margin draagkracht hersteld is. Wanneer in deze 3 dagen de aandelen verder in waarde vallen kan het gebeuren dat het gehele portfolio verkocht wordt, en er een restschuld overblijft die in een failissement resulteert.

Ook voor margin gelt dat ik geen goede reden kan bedenken waarom iemand die financiële vaardigheid wil gebruiken om zijn toekomst zekerder te maken dit ooit zou willen doen.

Al naar gelang de broker is het eenvoudig om margin posities te vermijden. Veel brokers maken namelijk verschil tussen een margin en niet-margin rekening. Door een niet-margin rekening te openen is het per definitie onmogelijk om margin (en short) posities op te bouwen.