Kinderen zijn nieuwsgierig, energiek en vol vragen. Ze leren elke dag iets nieuws en ze kijken de wereld in met open ogen. Toch worstelen veel ouders met de vraag hoe ze hun zoon of dochter het beste kunnen begeleiden. Opvoeden is nooit eenvoudig geweest, maar in de huidige tijd komt er veel extra op ouders af. Denk aan sociale media, prestatiedruk op school en veranderende gezinsvormen. Het goede nieuws is dat er veel bekend is over wat jeugdigen echt nodig hebben om goed op te groeien.
Wat jonge mensen nodig hebben om te groeien
Veiligheid en aandacht zijn de twee belangrijkste bouwstenen voor een gezonde ontwikkeling. Onderzoek laat keer op keer zien dat peuters, basisschoolkinderen en tieners beter gedijen wanneer ze weten dat er een betrouwbaar volwassene voor hen is. Dat betekent niet dat je als ouder altijd aanwezig moet zijn, maar wel dat je beschikbaar bent als het nodig is. Echt luisteren, zonder meteen oplossingen aan te bieden, helpt een kind om zich gehoord te voelen. Dat klinkt simpel, maar het vraagt oefening. Veel ouders merken dat ze de neiging hebben om snel een probleem op te lossen in plaats van eerst te begrijpen wat er speelt.
Schermtijd en sociale media bij jongeren
Gemiddeld brengen schoolgaande jeugd in Nederland en België meerdere uren per dag door achter een scherm. Dat gaat om gamen, video’s kijken en scrollen op sociale media. Uit verschillende studies blijkt dat te veel schermtijd de slaap verstoort en de concentratie vermindert. Toch is het verbieden van schermen geen oplossing. Deskundigen adviseren om samen afspraken te maken over wanneer en hoe lang een telefoon of tablet gebruikt wordt. Regels werken beter als ze worden uitgelegd en niet zomaar opgelegd. Een jongere die begrijpt waarom een grens er is, houdt zich er eerder aan dan iemand die alleen te horen krijgt dat iets niet mag.
De invloed van de omgeving op opgroeien
Niet alleen thuis, maar ook op school en in de buurt leren jongens en meisjes wie ze zijn. Vriendschappen spelen een grote rol in de identiteitsontwikkeling, zeker vanaf de basisschoolleeftijd. Het is normaal dat kinderen zich spiegelen aan leeftijdgenoten en dat ze af en toe botsen met hun ouders. Dat hort bij het proces van zelfstandig worden. Wat daarbij helpt, is een stabiele thuissituatie. Wanneer er thuis voldoende rust en regelmaat is, kunnen jeugdigen de onzekerheid van de buitenwereld beter aan. Scholen spelen hier ook een rol in door aandacht te geven aan sociale vaardigheden, weerbaarheid en omgaan met tegenslagen.
Onvervulde kinderwens en de pijn die daarbij hoort
Niet iedereen die droomt van een gezin krijgt die wens vervuld. Vruchtbaarheidsproblemen, miskramen en mislukte behandelingen raken mensen diep. Sommigen proberen het via medische weg, anderen kiezen uiteindelijk voor adoptie of pleegzorg, en er zijn ook mensen die leren leven zonder eigen nakomelingen. De Vlaamse influencer Véronique De Kock deelde openlijk dat zij en haar man Manuel een miskraam hebben meegemaakt en dat ze te maken hebben met een onvervulde kinderwens. Ze vertelde dat ze voor haarzelf aanvankelijk had besloten dat een eigen kind er niet meer in zat, maar dat liefde haar deed besluiten het toch te proberen. Dat soort eerlijkheid helpt anderen die in een vergelijkbare situatie zitten. Het doorbreken van het taboe rond vruchtbaarheidsproblemen zorgt ervoor dat meer mensen zich minder alleen voelen in hun verdriet.
Veelgestelde vragen
Vanaf welke leeftijd kunnen kinderen verantwoordelijkheid krijgen?
Kleine kinderen kunnen al vroeg kleine taken op zich nemen, zoals opruimen of helpen met de tafel dekken. Rond de leeftijd van zes tot acht jaar begrijpen de meeste kinderen wat het betekent om ergens voor te zorgen. Het geven van leeftijdspassende verantwoordelijkheid helpt hen zelfvertrouwen op te bouwen en ze voor te bereiden op latere situaties.
Hoe ga je als ouder om met een kind dat veel boos is?
Woede bij kinderen is vaak een teken dat er iets speelt wat ze nog niet goed kunnen verwoorden. Als ouder helpt het om rustig te blijven en te vragen wat er aan de hand is, in plaats van meteen te reageren op het gedrag. Als woede-uitbarstingen veel voorkomen, kan het zinvol zijn om hulp te zoeken via de huisarts of een pedagoog.
Wat is het verschil tussen opvoeden en begeleiden?
Opvoeden gaat vaak over het bijbrengen van normen, waarden en gewoontes. Begeleiden betekent dat je een kind ondersteunt bij zijn of haar eigen ontwikkeling, zonder alles voor te schrijven. In de praktijk doen de meeste ouders allebei, afhankelijk van de leeftijd en de situatie van hun kind.
Hoe merkt een kind dat het onvoldoende aandacht krijgt?
Een kind dat te weinig aandacht ervaart, kan zich terugtrekken, drukker worden dan gewoonlijk of vaker klagen over lichamelijke klachten zoals buikpijn. Dit zijn manieren om aandacht te vragen. Meer tijd samen doorbrengen, ook al is dat kort, maakt al een verschil. Kwaliteit van aandacht telt zwaarder dan de hoeveelheid tijd.
