Olifanten zijn de grootste landdieren op aarde, en toch weten veel mensen verrassend weinig over hoe ze leven, denken en communiceren. Deze enorme dieren trekken al eeuwenlang de aandacht van mensen over de hele wereld. Ze leven in Afrika en Azië, en elke soort heeft zijn eigen kenmerken en gewoonten. Wie beter naar ze kijkt, ontdekt dat het veel meer zijn dan grote grijze dieren met een slurf.
Drie soorten met elk hun eigen wereld
Er zijn drie erkende soorten: de Afrikaanse savanneolifant, de Afrikaanse bosolifant en de Aziatische olifant. De Afrikaanse savanneolifant is de grootste van de drie en kan tot wel vier meter hoog worden. Mannetjes wegen soms meer dan zes ton. De bosolifant leeft in de regenwouden van Centraal Afrika en is kleiner van bouw. De Aziatische soort is te herkennen aan de kleinere oren en de meer gebogen rug. Bij de Afrikaanse soorten hebben zowel mannetjes als vrouwtjes slagtanden, terwijl bij Aziatische olifanten alleen sommige mannetjes slagtanden hebben. Die slagtanden zijn eigenlijk sterk verlengde tanden die het dier gebruikt om te graven, bomen los te wrikken en zich te verdedigen.
Een leven vol sociale verbindingen
Olifanten leven in hechte familiegroepen die worden geleid door de oudste vrouwelijke olifant, de matriarch. Zij kent de omgeving het best en bepaalt waar de groep naartoe gaat op zoek naar water en voedsel. Jonge mannetjes verlaten de groep als ze volwassen worden en leven daarna soms alleen of in losse mannetjesgroepen. Wat veel mensen niet weten, is dat deze dieren rouwen. Als een groepsgenoot sterft, blijven de achterblijvers soms lang bij het lichaam staan. Ze raken het aan met hun slurf en keren soms later terug naar de plek waar een familielid stierf. Wetenschappers zien dit als een teken van diep sociaal bewustzijn en geheugen.
Eten, slapen en overleven
Een volwassen savanneolifant eet tot 160 kilo aan planten, gras, schors en fruit per dag. Omdat de spijsvertering niet heel efficiënt werkt, moet een groot deel van wat ze eten snel weer naar buiten. Dat klinkt misschien onsmakelijk, maar het heeft een groot voordeel voor de natuur: zaden verspreiden zich via de uitwerpselen over grote afstanden. Zo helpen deze dieren zonder het te weten bij de groei van bossen en graslanden. Ze drinken ook enorme hoeveelheden water, soms meer dan 150 liter per dag. De draagtijd van een vrouwelijke olifant is met bijna 22 maanden de langste van alle landdieren. Een pasgeboren kalfje weegt al direct zo’n 100 kilo en kan binnen een paar uur staan en lopen.
Bedreigd door stroperij en verlies van leefgebied
Alle drie de soorten staan op de lijst van bedreigde of kwetsbare dieren. De grootste gevaren zijn stroperij voor ivoor en het verlies van leefruimte door ontbossing en de uitbreiding van landbouwgrond. Vooral in Afrika heeft de illegale ivoorhandel in de afgelopen decennia enorme aantallen het leven gekost. Internationale verdragen verbieden de handel in ivoor, maar stroperij blijft een groot probleem. Naast stroperij zorgt ook het contact met mensen voor gevaar. Olifanten en boeren leven soms in hetzelfde gebied, wat leidt tot conflicten als de dieren gewassen vernielen. Natuurbeschermingsorganisaties zoeken naar manieren om mensen en wilde dieren beter naast elkaar te laten leven, bijvoorbeeld door speciale corridors aan te leggen waardoor de dieren veilig kunnen trekken.
Veelgestelde vragen over olifanten
Hoe communiceren olifanten met elkaar?
Olifanten communiceren op verschillende manieren. Ze maken geluiden die mensen kunnen horen, zoals toeteren en rommelende klanken. Ze maken ook trillingen die zo laag zijn dat mensen ze niet kunnen horen, maar die wel kilometers ver reizen door de grond. Andere olifanten vangen deze trillingen op via hun poten en slurf. Ze gebruiken ook lichaamstaal, zoals het bewegen van de oren en de slurf.
Waarom hebben olifanten zo’n grote slurf?
De slurf van een olifant is een samensmelting van de neus en de bovenlip. Het orgaan bevat meer dan 40.000 spieren en heeft geen enkel bot. Een olifant gebruikt de slurf om te ademen, te ruiken, te drinken, te eten en te communiceren. De slurf is zo gevoelig dat het dier er een kleine munt mee van de grond kan oppakken, maar ook sterk genoeg om zware boomstammen te verplaatsen.
Hoe oud worden olifanten?
In het wild worden olifanten gemiddeld 60 tot 70 jaar oud. De levensduur hangt sterk samen met de tanden. Een olifant krijgt in zijn leven zes sets kiezen. Als de laatste set versleten is, kan het dier zijn voedsel niet meer goed kauwen en verzwakt het. Veel oude olifanten zoeken daarom zachter voedsel op, zoals planten langs de oever van rivieren.
Kunnen olifanten zwemmen?
Olifanten zijn goede zwemmers. Ze gebruiken hun slurf als een soort snorkel boven water en kunnen zo grote rivieren en meren oversteken. Jonge kalfjes worden soms letterlijk door de groep door het water geholpen. Ze genieten zichtbaar van water en modder, deels omdat modder hun huid beschermt tegen de zon en insecten.
